توضیحات

شهرستان قم تنها شهرستان استان قم در مرکز ایران است؛ لذا موقعیت، مساحت و جمعیت آن با استان قم برابر است. شهرستان قم از شمال و شمال شرق به شهرستان های ری و ورامین از استان تهران، از شمال غربی به شهرستان ساوه از استان مرکزی، از شرق به شهرستان گرمسار، از جنوب شرقی به شهرستان کاشان از استان اصفهان و از جنوب غربی و غرب به شهرستان‌های دلیجان، تفرش و آشتیان از استان مرکزی محدود می‌شود. قم به علت مجاورت با ناحیه خشک ایران آب و هوای نسبتا گرم و خشکی دارد. جمعیت شهرستان قم طبق سرشماری سال 1395، 1,292,283 نفر بوده که شامل 383,532 خانوار می‌شود.

مزیت‌های منطقه

مزیت‌سنجی و اولویت‌بندی مشاغل موجود در هر شهرستان برمبنای یک روش تحقیق انجام می‌شود. در این روش تحقیق، یک شناسنامه برای هر شهرستان و یک شناسنامه برای هر کسب‌وکار تدوین می‌شود. این شناسنامه‌ها به عنوان ورودی به نرم‌افزار داده‌شده و خروجی نرم‌افزار هم‌پوشانی این دو شناسنامه و تعیین مشاغل مزیت‌دار شهرستان می باشد. اولویت‌بندی‌ها توسط کارشناسان و افرادخبره هر شهرستان بازبینی و اصلاح شده است. یکی از منابع مورد استفاده در تحلیل همین لیست مزیت‌سنجی اصلاح‌شده‌است. از دیگر منابع تحلیل، مصاحبه با کارشناسان و متخصصین حوزه اشتغال هر شهرستان است. در هر شهرستان با حداقل 3 نفر از این افراد مصاحبه انجام شده و این مصاحبه‌ها پیاده‌سازی و ارزیابی می‌گردد. در صورت وجود تناقض و ابهام بین این 3 مصاحبه و لیست مزیت‌سنجی، مصاحبه‌های تکمیلی و حتی مصاحبه های بیشتر هم صورت می‌گیرد تا تیم تحلیل به نتیجه نهایی مطلوب دست‌یابد. بنابراین خروجی هر شهرستان از تجمیع مصاحبه‌ها و لیست مزیت‌سنجی به‌دست می‌آید. در ادامه تحلیل شهرستان قم ارائه‌شده‌است.

تعیین کسب‌وکارهای مزیت‌دار شهرستان

همانطورکه در قسمت مقدمه اشاره‌شد، مبنای تحلیل، مصاحبه‌ها و لیست مزیت‌سنجی است. از بررسی این منابع رسته‌های رایج و اولویت‌دار شهرستان تعیین گردیده‌است. در هر رسته کسب‌وکارهای رایج به ترتیب اولویت تعیین شده‌اند. دراین تحلیل به مشاغل موجود، مشاغل قابل توسعه و مشاغلی که هنوز در شهرستان راه‌اندازی نشده‌اند، ولی پتانسیل ایجاد آن‌ها در شهرستان وجوددارد، اشاره شده‌است. در زیر می توانید مزیت های شغلی شهرستان را با ترتیب الویت مشاهده کنید. 

1. خدمات

2. صنایع غذایی

3. صنعت

4. دامداری

5. صنایع دستی

6. صنایع تبدیلی و تکمیلی

7. طیور

8. باغداری

9. زراعت

10. شیلات

•  خدمات

مشاغل خدماتی تنوع بسیار زیادی دارد و حرفه‌های زیادی را در برمی گیرد که میزان سودآوری آن‌ها با توجه به نیاز و ظرفیت منطقه با یکدیگر تفاوت‌هایی دارد. برای مثال گردشگری از جمله فعالیت‌هایی است که با سودآوری بسیاری همراه است و در شهرستان قم نیز ظرفیت‌های بسیارخوبی برای سرمایه گذاری در این حوزه وجود دارد؛ این شهرستان در بخش گردشگری نقاط قوتی از جمله گسترش شبکه جاده‌ای و قرارگیری در شاه راه مواصلاتی کشور و وجود پتانسیل و نیروی انسانی جهت استفاده در بخش گردشگری را دارد.

* شهرستان قم دارای مکان‌های دیدنی مذهبی، طبیعی و تاریخی زیادی است که اهمیت بناهای مذهبی؛ این شهرستان را به یکی از قطب‌های گردشگری مذهبی ایران تبدیل کرده است. آستانه مقدس حضرت معصومه(س) و مسجد مقدس جمکران در شهرستان قم؛ مهم ترین بنای تاریخی – مذهبی منطقه به شمار می‌آیند که همواره پذیرای بازدید کنندگان انبوه خود هستند. درمیان منابع طبیعی قم، دریاچه نمک و دریاچه حوض سلطان از اهمیت بالایی برخوردارند و جزو گردشگاه‌های شهرستان قم به شمارمی‌آیند. غار وشنوه و غار کهک نیز از دیگر جاذبه‌های طبیعی این شهرستان است که در کنار آثار متعدد تاریخی و مذهبی شهرستان قم، از مکان‌های دیدنی شهرستان هستند.

* با وجود اینکه در این شهرستان تعداد زیادی اقامتگاه و هتل وجود دارد؛ اما این حوزه همچنان جای کار داشته و می‌توان در جهت احداث هتل و اقامتگاه مجهز سرمایه‌گذاری کرد.

* احداث مجتمع تفریحی-سرگرمی از جمله مشاغل پیشنهادی در این حوزه می‌باشد. مجتمع تفریحی- سرگرمی تاسیساتی است که مجموعه ای از واحد های گردشگری را دربرگرفته و هر کدام به صورت خود پذیرایی کار می‌کنند. این مجتمع ها به ارائه امکاناتی همچون فروشگاه‌ها، رستوران‌ها، اغذیه‌فروشی ها، تسهیلات ورزشی، فضای بازی و تفریحی، اقامتگاه‌ها، مراکز توریست‌گردانی و … می پردازند. همچنین در بیشتر این تاسیسات، واحد های ساخته شده‌ی دارای اتاق، مانند ویلا، هتل و کلبه عرضه می‌شود.

* کویرنوردی بستری مناسب برای توسعه گردشگری درشهرستان قم بوده و بخش مرکزی با دارا بودن مناطق زیبای حاشیه کویر بهترین مکان برای اجرای تورهای کویرنوردی در این منطقه می‌باشد. برخی از روستاهای بخش مرکزی در حاشیه کویر قراردارند و گردشگران می‌توانند ساعات خوشی را با مردم بومی منطقه سپری و شرایط زندگی آنان را از نزدیک تجربه کنند. مشاهده مراسم‌ مردم بومی منطقه و پوشیدن لباس‌های محلی در کنار تجربه کویرنوردی برای هر گردشگری لذت‌بخش بوده و فرصت خوبی را برای معرفی پیشینه تاریخی بخش مرکزی قم به علاقه‌مندان به‌وجود می‌آورد. همچنین با توسعه گردشگری طبیعی در بخش مرکزی شهرستان،‌ فرصت خوبی برای ایجاد پیست‌های ماشین‌سواری، موتورسواری و  شترسواری در دل کویر فراهم می‌شود که هرکدام از آن‌ها خود فرصت‌های شغلی قابل‌توجهی را به همراه دارد.

* یکی از جاذبه های دیدنی قم، کوه خضر نبی است که در 6 کیلومتری مرکز شهرستان قرار گرفته‌است. این کوه به دلیل قرارگیری در ناحیه خاصی از شهر قم از تمامی نواحی شهر و حتی کمربندی‌ها قابل مشاهده است و به نوعی بام شهر قم محسوب می‌گردد؛ بنابراین احداث تلکابین می‌تواند یکی از فرصت های سرمایه گذاری در این منطقه باشد.

* با توجه به اینکه راه‌های مناسبی این شهرستان را به نقاط دیگر متصل می‌کند، احداث مجتمع خدماتی- رفاهی در صورت وجود تقاضا و استقبال مردم، سودآور خواهد بود. احداث مجتمع های خدماتی رفاهی بین راهی برای ساماندهی خدمات بین راهی و افزایش رفاه رهگذران مورد توجه قرار گرفته‌است. از طرف دیگر انجام فعالیت های جدیدیدر این مجتمع ها جز گام های مهم به منظور توسعه مناطق به شمار می آید. در این زمینه نتایج مثبت احداث این مجتمع‌ها، به ویژه جنبه‌های گردشگری همراه با تاثیرات متقابل آنها بر مردم منطقه و رهگذران جاده‌ها تا حدی است که گاهی این الزام را ایجاب می‌کند تا نهادهای اجرایی برای احداث این مجتمع‌ها و کمک به استقرار فعالیت آن‌ها پیشقدم شوند.

* احداث شهربازی مجهز و سالن ورزش نیز از دیگر کسب و کار هایی است که استقبال از آنها زیاد بوده و از صرفه اقتصادی برخوردارند.

• صنایع غذایی

راه‌اندازی کسب و کار فراوری محصولات کشاورزی راهکار قابل توجهی برای ایجاد اشتغال و عاملی مهم در توسعه پایدار امنیت غذایی محسوب می‌شود که کاهش هدررفت محصولات کشاورزی و ایجاد ارزش افزوده از منابع را ممکن می‌کند.

* با توجه به اینکه کشت کلزا در این شهرستان مورد توجه قرار گرفته است، روغن کشی از این محصول از جمله کسب و کار های پر بازدهی است که پتانسیل های ارزآوری را دارد؛ زیرا در حال حاضر فراوری این محصول به صورت سنتی انجام می‌شود.

* زیتون نیز از محصولات باغی باارزش این منطقه است؛ بنابراین فراوری آن به صورت تلخی زدایی، تولید روغن زیتون، تهیه کنسرو زیتون و زیتون پرورده دارای مزیت است و می‌تواند زمینه های سوددهی و اشتغالزایی را فراهم نماید. لازم‌ به‌ ذکراست چنین واحدی در حال حاضر وجود دارد؛ اما همچنان جای کار دارد.

* به دلیل پرورش بسیاری از میوه ها در این استان، تولید میوه خشک و آبمیوه از مزیت های شهرستان قم می‌باشد.

* با افزایش سطح زیر کشت در فراوری گیاهان دارویی و گلاب گیری یکی از پیشنهادهای سرمایه گذاری می تواند باشد. 

1- فرآوری گیاهان دارویی، علاوه بر ارزش افزوده بالا، نیاز به سرمایه‌گذاری زیادی ندارد و می‌تواند نقش مهمی در کارآفرینی داشته باشد. یکی از فرآورده‌های گیاهان دارویی عرقیات حاصل از آن هاست. تولید عرقیات به تکنولوژی بالا و دانش فنی پیچیده ای نیاز ندارد و با توجه به ظرفیت تولید گیاهان دارویی در شهرستان قم و سهولت صادرات این محصولات به شهرها و کشورهای دیگر امکان پذیر است. خشک کردن و بسته‌بندی نیز انواعی دیگر از فرآوری گیاهان دارویی است که می‌توان با فعالیت در آن‌ها به سود رسید.

2- گل محمدی در تولید عطر، اسانس و گلاب اهمیت زیادی دارد. بسیاری از فعالان در حوزه عطرسازی، اسانس گل محمدی را مهم ترین ماده اولیه این صنعت خصوصا در زمینه تولید عطرهای گران‌قیمت می‌دانند. گلاب نیز یکی از نوشیدنی‌های پرمصرف در طب سنتی می‌باشد و طبع میانه تا حدودی رو به خنکی دارد. اسانس و گلاب حاصل از این گل در رفع مواردی نظیر افسردگی، بی خوابی، فشار روحی، خشکی و حساسیت پوست و… مؤثرند.

* آجیل و خشکبار از موارد مصرفی خانوارها است که در بازارهای داخلی تقاضا و ارزش افزوده زیادی دارد و در بازار جهانی و صادرات نیزاز جایگاه خاصی برخوردار است. با توجه به کاشت گردو، بادام، فندق و پسته در این شهرستان، سرمایه‌گذاری در این زمینه موفق خواهد بود.

1- فراوری پسته و تولید روغن گردو از جمله مشاغلی هستند که در صورت افزایش سطح زیر کشت این محصولات، توجیه اقتصادی خواهند داشت. یک یاز گرانترین روغن طبیعی در بازار روغن گردو است. این روغن فواید زیادی دارد و در دنیا شناخته‌شده است، با توجه به بی اطلاعی بسیاری از مردم از خواص این روغن از خرید آن خودداری می کنند ولی با افزایش آگاهی مردم بازار فروش این محصول گسترش می یابد. کمک به سلامت قلب و عروق، کمک به کنترل قند خون و دیابت، جلوگیری از ریزش مو، کاهش خطر ابتلا به سرطان و بهبود عملکرد مغز از جمله خواص روغن گردو هستند. یکی دیگر از محصولاتی که از گردو می‌توان تولید کرد، ترشی گردو است. این ترشی خوشمزه علاوه بر خواص بی نظیری دارد که کاهش سطح کلسترول یکی از آن هاست.

2- ایجاد واحدهایی برای پاک کردن، شور کردن و تولید خلال، از کسب و کارهای مهم در زمینه فرآوری پسته است. کره پسته، حلوای پسته و روغن پسته نیز از جمله فرآورده های این محصول است که استفاده از آن در بین مردم کشور ما رایج نشده است اما با تبلیغات صحیح می توان بازارفروش مناسبی در این زمینه ایجاد کرد.

* در انتها نیز می‌توان به مزیت هایی مانند تولید رشته آشی، نان و شیرینی اشاره کرد که در صورت وجود بازار مصرف، ظرفیت های توسعه را خواهند داشت.

1- رشته فرآورده‌ای است که از مخلوط کردن آرد گندم، آب و نمک پس از طی مرحله عمل آوردن به وسیله ماشین‏‌های مخصوص، تهیه و پس از خشک کردن به بازار عرضه می‌گردد. رشته آش دارای رنگ سفید متمایل به شیری است و از آرد ستاره که 21 درصد از سبوس خود را از دست داده است، تهیه می‌شود.

2- پخت شیرینی در محیط‌های کوچک مانند خانه امکان پذیر است. شیرینی از جمله محصولاتی است که در انواع و طعم های متنوعی تهیه می شود. همچنین با تغییر در مواد تشکیل دهنده آن می توان برای شیرینی رژیمی هم تهیه کرد و افراد مصرف کننده را نیز به بازار هدف خود اضافه کرد. این کسب و کار را می‌توان با تجهیزات کم و سرمایه پایین شروع کرد و درمدت زمان کوتاه سودآوری بالایی داشت. شیرینی پزی از جمله مشاغل زودبازده است و یک فرصت شغلی مناسب به ویژه برای زنان خانه دار محسوب می شود. یافتن بازار فروش مناسب یکی از ضروریات این حرفه است که با تبلیغات صحیح مخصوصا در فضای مجازی می توان به آن دست یافت. در ضمن سپری کردن دوره آموزشی پخت شیرینی لازمه موفقیت در این کسب و کار است.

• صنعت

مشاغل صنعتی از مهم‌ترین عوامل توسعه اقتصادی است که متاسفانه در کشور ما آن‌گونه که باید به آن توجه نشده است، در صورتی که باید از پتانسیل هر شهرستان در این حوزه برای پیشرفت اقتصادی کشور استفاده شود. در شهرستان قم، تعدادی واحد صنعتی در زمینه های مختلف وجود دارد اما پتانسیل های منطقه نشان دهنده این موضوع است که برای ایجاد واحدهای صنعتی جدید همچنان ظرفیت وجود دارد.

* طبق بررسی های صورت گرفته، قم دارای 400 معدن است که از این تعداد حدود 70 معدن فعال هستند و استخراج از آنها انجام می شود. این معادن شامل مواردی چون بارید، گچ، نمک، آهک، منگنز، سولفات سدیم، مصالح ساختمانی(شن وماسه، سنگ ساختمانی،خاک رس وگچ)، خاک های صنعتی مانند زئولیت، بنتونیت وکائولیت، عقیق و … می‌باشد. همانطور که گفته شد استخراج از تمام معادن صورت نمی‌گیرد، ضمن اینکه مقدار زیادی از محصولات استخراج شده برای فراوری به سایر نقاط کشور مانند اصفهان فرستاده می‌شود؛ بنابراین بهره برداری معادن ازجمله ظرفیت‌های اقتصادی مهم منطقه هستند که فعال سازی کامل آن‌ها با در نظر گرفتن اصول زیست‌محیطی نقشی مهم درتوسعه درآمدهای اقتصادی قم و همچنین تسریع روند تولید و اشتغال استان دارد.

* قم یکی از مراکز اصلی تولید صنایع چوبی مانند مبلمان است و صفر تا صد این تولیدات در داخل شهرستان انجام می‌شود. همچنین محصولات تولید شده بازار فروش خوبی دارند و به سایر نقاط صادر می‌شوند؛ بنابراین توسعه این صنعت از جمله فعالیت های سودده قلمداد می‌شود.

* با توجه به اقلیم شهرستان قم و تعداد زیاد روزهای آفتابی، احداث نیروگاه خورشیدی، ظرفیت سرمایه گذاری را دارد. در نیروگاه خورشیدی با استفاده از پنل‌های خورشیدی، انرژی خورشیدی به الکتریسیته یا همان برق تبدیل می شود. کاهش بارش در سال‌های اخیر و کمبود آب پشت سدها برای تولید برق، افزایش جمعیت و ساخت ‌وساز و در دسترس بودن نور خورشید بدون پرداخت هزینه‌، سبب شده دولت توجه بیشتری در زمینه اجرا و حمایت از طرح احداث نیروگاه خورشیدی در خانه ها، کارخانه ها و… داشته باشد.

* تولید پوشاک از جمله کسب و کار هایی است که در حال حاضر در این شهرستان انجام می‌شود و در صورت به روز کردن تجهیزات و توانایی رقابت با نشان‌های تجاری موجود، قابلیت توسعه دارد.

در این شهرستان تعدادی شهرک صنعتی وجود دارد؛ کارخانه های تولید مبلمان، پوشاک، نخ، مصالح ساختمانی، لوازم خانگی (پاک شوما)، مواد بهداشتی (پنبه ریز)، موتور سیکلت، ظروف چینی، نایلون و نایلکس، پارچه، پتو و تشک، پفک (لینا)، سوهان، لوازم آرایشی (مای)، گز و قطاب،  سس (مهام) و … از جمله واحدهای فعال در داخل و خارج این شهرک ها هستند.

• دامداری

دامداری در شهرستان قم به صورت‌های صنعتی، نیمه صنعتی و سنتی صورت می‌گیرد. مردم این شهرستان در زمینه دام سبک بیشتر گوسفند نژاد کردی، زند، شال، افشاری و گوسفند بومی را پرورش می‌دهند. البته پرورش بز سانن و بز بومی نیز در برخی از مناطق انجام می‌شود. در زمینه دام سنگین نیز بیشتر به پرواربندی گوساله و پرورش گاو هلشتاین پرداخته می‌شود. البته در این بین شتر، گاو سمینتال، گاو هلشتاین دورگ و گاو سمینتال دورگ نیز وجود دارند؛ ولی استقبال از آن‌ها کمتر است. پرورش تمام موارد نام‌برده‌شده با اقلیم شهرستان سازگار بوده و به سبب عملکرد خوبی که داشته اند، پتانسیل های توسعه را دارد.

* توان گوسفند برای تحمل اقلیم های متفاوت بالا است، جیره غذایی کمتر و در نتیجه هزینه کمتری نیاز دارد، همچنین فروش فرآورده های این دام مانند گوشت، شیر، ماست، پشم و پوست دام در تمامی روزهای سال انجام می‌شود و از سوددهی بالایی برخوردار است.

1- گوسفند افشاری یکی از نژادهای مهم بومی استان زنجان می‌باشد. مدیریت پرورشی بهینه این نژاد می تواند سودآوری بالایی را به همراه داشته باشد. این نژاد دارای جثه بزرگ است و جزء گوسفندان سنگین ‌دنبه کشور به شمار می آید که به آب و هوای سرد عادت دارد. سرعاین نژاد به آب و هوای ت رشد بالا، تولید شیر خوب و پرچرب و بهترین گوشت قرمز، کمیت و کیفیت مناسب پشم گوسفند، سازگاری و عادت پذیری با شرایط آب و هوایی مناطق سردسیر، قدرت راهپیمایی و کوه پیمایی خوب، توان چند قلوزایی، مقاومت در برابر بیماری‌ها و انگل‌های منطقه، بالا بودن ضریب تبدیل و داشتن بازده اقتصادی مطلوب از جمله مزایای پرورش گوسفند افشاری است.

2- گوسفندان نژاد شال گوشت مرغوب و تولید شیر خوب و باکیفیتی دارند از این رو این نژاد را در دسته ی گوشتی و شیری دسته بندی می کنند. با توجه به خصوصیات ظاهری و فیزیولوژی نژاد شال، این گوسفند مناسب زیستن در محیط‌های معتدل و کوهستانی است و می توان نسبت به پرورش آن ها اقدام نمود. در بین گوسفندان ایرانی نژاد کردی به عنوان گوسفندان نژاد گوشتی محسوب می‌گردد که  به دو دسته تیپ دشت و کوهستانی معروف هستند.

3- گوسفندان نژاد زندی در دسته گوسفندانی قرار دارند که بسیار مناسب کوچبری می‌باشد. این نژاد که توانایی زندگی در شراط آب و هوایی گرم و همچنین کمبود علوفه را دارد، یکی از بهترین نژادهای پوستی و پشمی ایران است و پرورش آن در مناطقی که فرش بافی و .. انجام می‌شود، مزایای قابل توجهی دارد.

* همانطوریکه بیان شد در زمینه دام سبک، پرورش بز بومی و بزسانن نیز در قم صورت می‌گیرد و همچنان قابلیت توسعه دارد. بز حیوانی اهلی است که به منظور تولید شیر و گوشت پرورش داده می‌شود. جثه کوچک، کم توقع بودن و مقاومت در برابر بیماری‌ها و شرایط سخت محیطی، سبب شده تا بز به‌عنوان حیوانی محبوب در بین دامداران تلقی شود. در نقاط مختلف از این دام برای تولید شیر، گوشت، پوست و الیاف مویی استفاده می‌شود. بز سانن نسبت به بزهای بومی، تولید شیر بسیار بیشتری دارد. نرخ تبدیل مواد خوراکی به شیر در بزهای سانن بالاتر می‌باشد که این امر موجب افزایش بازدهی بز سانن از خوراک مصرف شده توسط آن می‌شود. شیر بز نسبت به شیر گاو با قیمت بالاتری فروخته می‌شود و در نقاط مختلف کشور طرفداران خاص خود را دارد.

* پرواربندی گوساله در راستای تامین گوشت، می تواند کسب وکار سودآوری باشد. مزایای فعالیت در این حوزه دارای جنبه های مختلف است، از یک طرف، از پوست گاو گوشتی در چرم‌سازی استفاده می‌شود؛ از طرف دیگر از گوشت آن جهت استفاده در تغذیه انسان بهره برداری می شود و از واردات گوشت از کشورهای دیگر جلوگیری می شود.

1- گاو سمینتال از بهترین گاوهای شیری و گوشتی جهان است. افزایش وزن روزانه فوق‌العاده و گوساله دهی با فاصله 365 روز، مقاومت بالا نسبت به بیماریهای عفونی و متابولیکی، عمر مفید بالا، مدیریت آسان این نژاد و سازگاری بالا و قابل توجه با محیط پرورش از جمله ویژگی‌های قابل توجه این دام است. از دیگر مزایای پرورش گاو سمینتال، به صرفه بودن در شرایط اقتصادی فعلی است زیرا این گاو با دادن کمترین علوفه و کنسانتره، بیشترین میزان شیر و گوشت را می‌دهد.

2- سنگین وزن ترین گاو شیری جهان گاو هلشتاین نیز جزء سنگین وزن ترین گاوهای شیری در جهان است. این نژاد از نظر تولید شیر بهترین نژاد در میان گاوهای شیری است و حدودا ۷۲۴۰ لیتر شیر در سال تولید می کند. میزان چربی این شیر 65/3 درصد  و میزان پروتئین آن ۳ درصد است.

3- امروزه پرورش گاوهای دورگ به گونه ای بهره‌برداری بهینه از دام سنگین محسوب می‌شود. گوساله ای که از طریق آمیخته گری نژاد اصلی و نژاد بومی متولد می شود، برخی از خصوصیات ارثی گاو نر اصیل و خصوصیات ارثی گاو ماده بومی را داراست. در نسل های بعدی به تدریج صفات منتقل شده از گاو های اصیل در گوساله ها ظاهر می شود و تولیدات شیر و گوشت اغلب آنها نیز به صورت قابل توجهی افزایش می‌یابد. در شهرستان قم نیز پرورش گاو هلشتاین دورگ و سمینتال دورگ صورت می‌گیرد و با توجه به سازگاری با اقلیم منطقه، همچنان قابلیت توسعه دارد.

* پرورش شتر نسبت به سایر دام ها مزیت‌هایی مانند قابلیت سازگاری با شرایط سخت محیطی مناطق خشک و نیمه خشک، تحمل گرما، کم آبی و کیفیت پایین علوفه و مقاومت نسبی در مقابل بیماری‌ها را دارد. همچنین شتر حیوانی با قابلیت هضم بالا می باشد که قادر است انواع خاص گیاهان مرتعی را به میزانی استفاده نماید که سایر دام ها قادر به استفاده از آن نیستند. از دیگر مزایای پرورش شتر، حداقلِ نیاز به تاسیسات، تجهیزات و امکانات پرورش و نگهداری است که سبب شده فعالیت در این زمینه به سرمایه کمی نیاز داشته‌ باشد. گوشت شتر حاوی پروتئین‌ هایی با ارزش غذایی بالا و برخی از ویتامین ‌های مفید و مورد نیاز بدن نظیر ویتامین ‌های گروه B و تعدادی از عناصر معدنی مهم نظیر آهن ، فسفر و کلسیم است. سازمان ملل متحد شیر شتر را جزو سالم‌ترین شیر حیوانی جهان اعلام کرده است و به ‌دلیل خواص زیاد این شیر، برخی محققان به آن «طلای سفید بیابان» می‌گویند. همچنین تحقیقات جدید بیانگر آن است که پادتن‌های موجود در شیر شتر علاوه بر اینکه موجب ماندگاری طولانی‌تری نسبت به اغلب محصولات لبنی می‌‌شود، سیستم ایمنی بدن را تقویت کرده و باعث غلبه سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری‌هایی نظیر سرطان، ایدز، آلزایمر و هپاتیت C می‌‌شود و از این جهت شیر شتر ساختار و ‌خصوصیاتی بسیار شبیه شیر انسان دارد.

* زنبورداری نیز از جمله مشاغلی است که در این منطقه به صورت سنتی انجام می‌شود و پتانسیل های لازم برای توسعه را دارد. پرورش زنبور اگر همراه با رعایت اصول علمی صورت گیرد، می تواند فعالیتی سودآور باشد. زندگی این حشرات به سبک کلنی باعث شده تا پرورش دهندگان زنبور از اشتغالی پایدار بهره مند گردند، چراکه میزان بالای زاد و ولد زنبورها باعث سودآوری بیشتر برای فعالان این حوزه خواهد شد. بر خلاف تصور اکثر مردم که مهمترین فایده زنبورعسل را تولیدعسل و سایر محصولات و فراورده های مرتبط با شهد و عسل می‌دانند، بالغ بر 90 درصد فواید زنبورعسل مربوط به فعالیت گرده افشانی است. عدم فعالیت زنبورها و سایر حشراتی که عمل گرده افشانی را انجام می دهند، باعث عدم باروری و نابودی تدریجی گیاهان و درختانی که برای گرده افشانی به آنها وابسته اند، می شود. افراد با تجربه در کنار کشاورزی معمولا به پرورش زنبور عسل نیز می پردازند، زیرا با ادغام این 2 فعالیت علاوه بر تامین مواد غذایی برای زنبورها به دلیل کیفیت در گرده افشانی، به کشت و زراعتی با کیفیت و محصولی بی نظیر نیز دست خواهند یافت.

•  صنایع دستی

صنایع دستی از جمله صنایعی است که مهارت، ذوق و بینش انسان در آن نقش اساسی دارد. این صنعت بازتابی از تاریخ تمدن هر ملت و قومی است و می‌تواند انتشار مؤثری برای فرهنگ و سنن مناطق مختلف باشد.

* گوهرتراشی از جمله کسب و کارهایی است که اخیرا در این منطقه صورت گرفته‌است و با توجه به اینکه شهرستان قم محل عبور و مرور زائران است، قابلیت سرمایه گذاری را دارد. در واقع گوهرتراشی یکی از حرفه‌هایی است که از دل سنگ‌های سخت، نگین‌های زیبا و زینتی بیرون می‌کشد که نه‌تنها زیبا هستند، بلکه خاصیت درمانی و معنوی آن‌ها هم ثابت‌شده است. به همین دلیل نه‌تنها در کشورما که در کل جهان طرفدار پیدا کرده است.

* قالیبافی یکی از کسب و کارهایی است که برخی از مردم در انجام آن مهارت دارند و در صورت تولید محصولات متنوع و بازاریابی مناسب قابلیت سرمایه‌گذاری دارد. بسیاری از زنان خانه دار این هنر را یک فرصت شغلی مناسب می دانند زیرا در کنار کارهای روزمره می توانند به این بپردازند و درآمدزایی خوبی داشته‌باشند، ضمن اینکه تسهیلات خوبی نیز به آن تعلق می‌گیرد. از آن جایی که قالی انواع مختلفی دارد می توان با آموختن دانش آن، محصولات متنوع و متناسب با ذوق و سلیقه افراد تولید و به بازار عرضه کرد. همچنین با تولید فرش با کیفیت می توان در زمینه صادرات آن فعالیت کرد. قالیبافی را می توان در فضای کوچک و با سرمایه اولیه کم راه انداخت و با فروش محصول و افزایش مشتری، این کار را گسترش داد و زمینه اشتغال بسیاری از جوانان را فراهم کرد.

* تولید کاشی های سنتی، سفالگری و منبت کاری از دیگر کسب و کار های سودده در حوزه صنایع دستی است که در حال حاضر به صورت کارگاهی انجام می‌شود و قابلیت توسعه را دارد.

* تولید زیورآلات و مصنوعات چرمی، تولید صندل و دمپایی، ساخت انگشتر و سبد بافی نیز از دیگر مشاغلی هستند که در حال حاضر به صورت کارگاهی انجام می‌شوند و با توجه به توریستی بودن شهرستان و بازدید مسافران، ظرفیت توسعه را دارد.

* جوراب بافی، حصیر بافی و معرق کاری نیز از جمله صنایعی هستند که توسط برخی از افراد شهرستان در حال انجام بوده و در صورت وجود تقاضا، همچنان جای کار دارند.

* شمع سازی از مشاغل خانگی پر درآمدی است که امروزه به علت خواص دارویی، زینتی و زیبایی، بازار مصرف بالا و پررونقی دارد. این کسب و کار از ریسک پایینی برخوردار است و مواد اولیه آن به راحتی تامین می شود (مواد اولیه شمع سازی، پارافین می‌باشد که ایران منابع سرشاری از پارافین را داراست). شمع‌سازی در مقیاس کوچک قابل انجام است و خطرهایی مثل بیماری و یا آب و هوای اقلیمی، کار و سرمایه را تهدید نمی کند؛ بنابراین بهترین گزینه برای هر شخص راه اندازی این کسب و کار می تواند باشد و با بازاریابی مناسب می تواند سودی خوبی دریافت کند. در صورت تامین بازار می‌توان این حرفه را در مقیاس‌های بزرگ‌تر نیز راه‌اندازی کرد.

* خرمهره سازی و گبه بافی نیز از جمله صنایع دستی کهن شهرستان قم محسوب می‌شوند که می‌توان آن‌ها را احیا کرد و با بازاریابی مناسب و تبلیغات صحیح به سوددهی رسید.

1- خرمهره سازی از بازماندگان حقیقی صنعت سفالسازی است که مهره های فیروزه ای رنگ تولید می کند. در این حرفه با چونه خاک سنگ، در کف دست مهره هایی به قطر دو سانتیمتر درست کرده و در سینی هایی قرار داده و با مته داخل آن‌ها را سوراخ می کنند. وقتی که مهره‌ها خشک شدند، آن‌ها را در لعاب قلیایی فرو می برند و بعد در بشقاب تختی قرار می‌دهند. مهره ها را تکان می دهند تا این گرد لعاب روی آنها را به خوبی بپوشاند، پس از پختن، تمام این مهره ها به رنگ فیروزه ای درمی آیند. این مهره ها انحصار قم است و توسط استادکاران قمی ساخته شده و از آنجا به همه ایران فرستاده می شود.

2- گبه نوعی قالی گره بافته با بافت درشت است؛ کم بودن تعداد پود های گبه  باعث شده تا نرمی این محصول زیاد شود. در ایام قدیم گبه در اقوام عشایر لر و قشقایی به عنوان قالیچه و با استفاده از پشم بافته می‌شده، اما این روزها میبینیم که این صنایع دستی زیبا سایر افراد را نیز مجذوب خود کرده‌است. مرغوب ترین گبه ها از پشم های دست ریس در فصل بهار بافته می شود.

•  صنایع تبدیلی و تکمیلی

بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که سالانه مقداری ازمحصولات کشاورزی تولیدشده، در مراحل کاشت، داشت و برداشت به ضایعات تبدیل می‌شوند. از سوی دیگر برداشت و یا تولید بسیاری از محصولات کشاورزی در یک زمان مشخصی رخ می‌دهد؛ اما مصرف آن‌ها در طی سال صورت می‌گیرد. بنابراین صنایع تبدیلی می‌تواند زمان استفاده را افزایش و میزان ضایعات آن را کاهش دهد. همچنین گسترش این صنایع موجب اشتغال‌زایی بسیاری از افراد می‌گردد.

* سورت و بسته بندی میوه هایی همچون گیلاس، زردآلو و … از جمله کسب و کار هایی است که زمینه های صادرات را فراهم نموده و باعث ارزآوری می‌گردد. هدف از سورتینگ، دسته بندی و درجه بندی محصولات بر اساس سایز و کیفیت است، به گونه‌ای که بتوان محصول نهایی را به صورت یک دست و یک اندازه درقالب بسته بندی های مختلف به بازار عرضه نمود. بسته بندی نهایی میوه و سبزی پس از عملیات سورتینگ موجب جابجایی آسان و همچنین حفاظت از محصول نهایی سورتینگ شده می‌شود.

* علی‌رغم اینکه تولید پسته در این شهرستان انجام می‌شود، واحدی برای بسته بندی آن وجود ندارد؛ بنابراین راه اندازی چنین کسب و کاری، صرفه اقتصادی دارد. یکی از زمینه های صادراتی که ارزش افزوده بسیار بالایی دارد و در شناساندن تولیدات ایرانی به بازار های جهانی نیز موثر است، صادرات انواع پسته ایران و فرآورده های آن به صورت بسته بندی شده با نشان‌های تجاری معتبر و در ابعاد کوچک است.

* بسته بندی زیتون یکی از پیشنهاداتی است که در حال حاضر در این منطقه وجود دارد؛ اما همچنان ظرفیت توسعه دارد.

* در منطقه کهندان، توت بسیار خوبی تولید می‌شود که مردم پس از برداشت آن را خشک می‌کنند؛ اما متاسفانه این محصول به صورت فله ای به فروش می‌رسد؛ بنابراین ایجاد واحدی برای بسته بندی توت، کسب و کاری زود بازده قلمداد می‌شود.

* فراوری پوست خشکبار از دیگر مزیت‌های این حوزه شغلی است که به دلیل وجود مواد اولیه در منطقه، ظرفیت سوددهی را دارد. امروزه دیگر پسماندها جزء ضایعات محسوب نمی‌شود و سعی بر این‌ است با فرآوری آن‌ها، ارزش افزوده بیشتری برای صنایع تبدیلی ایجاد شود و همچنین به محیط زیست آسیب کمتری وارد شود. یکی از پسماندهایی که اخیرا در کشور ما به شکل محدود مورد توجه قرار گرفته است، پسماندهای حاصل از پوست کنی، فرآوری و بسته بندی خشکبار است. از دیگر روش‌های فرآوری پوست خشکبار، آسیاب کردن و تبدیل آنها به پودر است. پودر بدست آمده به‌صورت ماده اولیه سایر صنایع از قبیل تولید خوارک دام وطیور، کاغذ، MDF، نئوپان، فیبر، کف‌پوش و لمینیت قابل استفاده است. روش دوم فرآوری که به سرمایه بیشتری نیاز دارد، تولید کربن فعال است. کربن فعال در تصفیه خانه‌های بزرگ آب، صنایع پتروشیمی، نفت و گاز، صنایع غذایی و دارویی و همچنین پزشکی قابل استفاده است. همچنین در کشور ما بخش زیادی از پوست خشکبار به شکل خام و با قیمت بسیار پایین به برخی از کشورها صادر می‌شود، در صورتی‌که با راه‌اندازی صنایع فرآوری آن‌ها، می‌توان از این پتانسیل برای ایجاد کسب و کاری پرسود استفاده کرد و از خروج ارز از کشور جلوگیری کرد. از دیگر فواید فرآوری پوست خشکبار این است که سلولزهای پوست خشکبار می‌تواند جایگزین مناسبی برای چوب درختان و کاهش نیاز به سلولز درختان در صنعت باشد.

* جامعه مصرفی نیازمند محصولاتی با سایزها و بسته بندی های مختلف است و اهمیت صنعت بسته بندی برای بنگاه ها و فعالان اقتصادی در حال آشکار شدن است. با توجه به تولیدات میوه های آجیلی درشهرستان قم، بسته بندی خشکبار نیز توجیه اقتصادی دارد. البته در صورت عدم کفایت محصولات تولیدی موجود، می‌توان ماده اولیه مورد نیاز این واحد ها را از سایر مناطق تامین کرد.

* لازم ‌به ذکر است در نظر گرفتن نیاز و ظرفیت شهرستان و همچنین بازارفروش در شهرستان های اطراف در رابطه با راه انداری این مشاغل مهم است، زیرا در صورت دقت نکردن به این موضوع، موارد نام برده شده با مسئله اشباع روبه رو خواهند شد.

•  طیور

پرورش طیور از جمله کسب و کارهایی است که به دلیل نیاز جامعه به منابع غذایی، از اهمیت بالایی برخوردار است و سوددهی قابل توجهی دارد. بوقلمون، بلدرچین و شترمرغ از جمله طیوری هستند که در حال حاضر به صورت سنتی پرورش داده می‌شوند؛ اما با توجه به سازگاری با اقلیم منطقه قابلیت اجرا در سطح وسیع تر را دارند.

* گوشت شترمرغ جزء گوشت‌های قرمز محسوب می‌شود که نسبت به دیگر گوشت‌های قرمز کم چرب‌تر و سالم‌تر است به طوری که ۹۰ درصد آن قابلیت هضم داشته و بعد از گوشت ماهی در رتبه دوم قرار دارد. پوست این پرنده از بهترین نوع چرم بوده، مقاومتش3 برابر چرم گاو است و در تولید کیف و کفش با قیمت بالا استفاده می‌شود. علاوه بر آن، پر و تخم شترمرغ، ناخن و قرنیه چشم آن برای مصارف صنعتی، دارویی، زینتی و نیز تولید نخ بخیه به کار می‌رود. همچنین با استفاده از پوکه خالی تخم این پرنده می توان در زمینه صنایع دستی و خلق آثار هنری اشتغال زایی کرد.

* گوشت بوقلمون دارای خواص غذائی ویژه‌ای است و محدودیت مصرف خاصی نیز ندارد. از جمله ویژگی‌های گوشت بوقلمون، وجود هر دو نوع گوشت سفید و قرمز در یک لاشه است؛ بنابراین می‌تواند جایگزین مناسبی برای گوشت قرمز علی الخصوص در بیمارانی که مصرف گوشت قرمز برای آن‌ها با محدودیت‌هایی همراه است. تولید بوقلمون گوشتی به دلیل به صرفه بودن تولید، در دسترس بودن نهاده‌های مصرفی بوقلمون، نیاز بازار داخلی و امکان انجام صادرات به کشورهای منطقه حائز اهمیت است.

* پرورش بلدرچین به دلیل هزینه های جاری پایین، اشباع نبودن بازار فروش، کوتاه بودن دوره پرورش و عدم پرورش انحصاری توسط شرکت های بزرگ دارای مزیت اقتصادی است. گوشت و تخم این پرنده دارای ارزش غذایی بالایی است و کاربرد دارویی نیز دارد.

* پرورش پرندگان زینتی مانند مرغ عشق، فنچ و … از جمله کسب و کار هایی است که در این شهرستان رواج داشته و در صورت تامین بازار مصرف همچنان قابلیت توسعه دارد. پرورش پرندگان زینتی به دلیل مزایایی از قبیل درآمدزایی بالا، زودبازده بودن، بازار عرضه و تقاضای خوب، کم دردسر بودن پرورش در مقایسه با سایر ماکیان و نیاز به سرمایه و تجهیزات پایین توانسته توجه بسیاری از افراد جامعه را به خود جلب کند. 

* از دیگر مزیت‌هایی که در حوزه طیور قدرت ارزآوری بالایی دارد، پرورش غاز و اردک است که هم اکنون نیز انجام می‌شود و با اقلیم منطقه سازگار است.

1- پرورش غاز آسان و به‌صرفه است؛ اما به دلیل نبود سیاست‌های حمایتی در کشور ما، کمتر به تولید صنعتی این پرنده توجه شده و رقابت کم در این عرصه، بازار را برای پرورش‌ دهندگان غاز، داغ می‌کند. پرورش غاز دارای ویژگی‌هایی همچون سرعت رشد بالا و مورد استفاده قرار گرفتن گوشت، تخم و کرک و پر آن است. تخم وجگر این پرنده نیز برای تهیه غذا‌های گران قیمت در بسیاری از کشور‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

2- تغذیه‌ی اردک‌ها مشابه مرغ است، با این تفاوت که گوشت آن گرم است. این پرنده از ارزش غذایی بالایی برخوردار است و از آن جایی که مانند مرغ واکسینه نمی‌شود، مشکل هورمونی ندارد.

* پرورش کبک نیز از دیگر مزیت‌های شغلی شهرستان قم است که در حال حاضر به صورت سنتی در برخی از نقاط انجام شده و درصورت وجود بازار مصرف، پتانسیل بالایی برای گسترش دارد. محصولات کبک به دلیل طعم و کیفیت مناسب و قیمت بیشتر نسبت به سایر طیور، مشتریان خاص خود را دارد. از دیگر مزایای پرورش کبک، مقاومت نسبتا بالای آن در مقابل بیماری هاست. با پرورش این پرنده به‌صورت صنعتی می‌توان بخشی از نیاز کشور در حوزه گوشت را تأمین کرد و از میزان واردات به داخل کشور کاست. 

* در شهرستان قم تعدادی مرغداری صنعتی وجود دارد که در زمینه پرورش مرغ گوشتی، مرغ تخم گذار و مرغ مادر فعالیت می‌کنند و تنها در صورت وجود بازار مصرف، قابلیت توسعه و سرمایه گذاری را دارند.

1- گوشت مرغ به عنوان منبع تامین پروتئین می تواند نیاز عمومی منطقه و کشور را در این زمینه مرتفع نماید. سرعت رشد سریع، کم بودن افت پس از کشتار، صرفه جویی در جایگاه و زمین و برگشت سریع سرمایه ازمزایای پرورش مرغ گوشتی است.

2- پرورش مرغ تخمگذار علاوه براینکه به تامین منابع غذایی طبیعی  کمک می کند نقش به‌سزایی در زمینه بهبود وضع اقتصادی و خودکفایی در تولید محصول ارگانیک و طبیعی ایفا می‌کند. در صورتی که شخص بخواهد مشغول به پرورش مرغ تخم‌گذار به صورت محدود شود، با بهره گیری از امکانات کم و موجود در روستا یا محل زندگی خود می‌تواند شرایط اجرای طرح را فراهم کند. پرورش مرغ تخم‌گذار به صورت صنعتی، در صورت پیدا کردن بازار مناسب می‌تواند سالیانه حدود 20 تا 30 درصد سودآوری داشته باشد که رقم مناسبی است. لازم به ذکر است پیدا کردن بازار فروش با حاشیه سود بالا از امور مهم درمورد این کسب و کار است که با تبلیغات مناسب مخصوصا در فضای مجازی امکان‌پذیر است.

• باغداری

باغداری یکی از حوزه‌های شغلی موجود در قم است. توسعه این کسب وکار در بهبود فضای اقتصادی، توسعه ملی و افزایش رفاه عمومی، فقرزدایی، تنوع بخشیدن و پایدار کردن الگوی توسعه شهری، توزیع درآمد و عدالت اجتماعی موثر است.

* پسته، گردو، بادام و فندق از جمله میوه های آجیلی این شهرستان هستند که تاکنون بازدهی خوبی داشته و قابلیت زیادی برای توسعه دارند. البته استقبال مردم از بادام و فندق کمتر است؛ بنابراین در اولویت های بعدی مزیت‌های شغلی شهرستان قرار دارد.

1- گردو، درختی مقاوم است که پس از رشد کامل تا 18 کیلوگرم تولید محصول دارد. این محصول قیمت بالایی دارد و از بازار فروش گسترده‌ای در داخل و خارج کشور برخوردار است. درخت گردو دارای عمر طولانی است و تا ده ها سال قابلیت برداشت دارد؛ بنابراین در صورت احداث باغ گردو تا سال‌های سال به سرمایه‌گذاری و کشت مجدد نیازی نیست. میوه گردو جزء میوه هایی است که به دلیل ماندگاری طولانی، می تواند چند ماه و حتی چند سال مورد مصرف قرار گیرد و نیازی به هزینه انبار در سردخانه ندارد. چوب درخت گردو نیز برای منبت کاری، خراطی و کنده کاری، ساخت مجسمه و اشیاء دکوری، ساخت آلات موسیقی و همچنین در دکوراسیون داخلی منزل و… بسیار پرکاربرد است.

2- اصولا درخت پسته از ۷ تا ۹ سال پس از کاشت نهال و پیوند، شروع به دادن محصول می‌نماید؛ بنابراین کسانی که قصد احداث باغ پسته را دارند برای داشتن سود اقتصادی باید کمی صبور باشند. خاک رسی یا شنی مناسب‌ترین خاک برای کاشت درخت پسته می‌باشد. توجه به شرایط اقلیمی و آب و هوایی منطقه قبل از احداث باغ پسته حائز اهمیت فراوانی است. اقلیم گرم و خشک در تابستان (گرمای سوزان نباشد) و زمستان سرد و معتدل برای کاشت درخت پسته مناسب است. اندام های مختلف گونه های متعدد درختان پسته از نظر خوراکی و صنعتی دارای اهمیت فراوانی است و انسان از میوه، پوست، هسته، برگ، ساقه و حتی صمغ این محصول نیز استفاده می‌کند.

3- بادام از دیگر میوه های سردرختی خشک و از جمله محصولات ارگانیک می‌باشد. مقاومت نسبت به کم‌آبی و شرایط نگهداری آسانتر نسبت به سایر درختان از ویژگی های درخت بادام است. این میوه ی باارزش با قیمت بالایی در بازارفروش، عرضه می‌گردد و توسعه باغات مربوط به آن با درآمدزایی بسیار خوبی همراه خواهد بود.

4- درخت فندق دربرابر عوامل نامساعد محیطی مقاوم است و در شرایط اقلیمی معتدل و کوهستانی قابلیت رشد دارد. وجود رطوبت کافی در رشد و  این محصول امری مهم است. مشتریان فندق بازارهای خشکبار، آجیل فروشان و صنایع شکلات سازی و بستنی سازی هستند. روغن به دست آمده از میوه فندق نیز علاوه بر مصرف خوراکی در صنایع عطرسازی و نقاشی کاربرد دارد. 

* احداث باغات زیتون از دیگر مزیت‌های سودآور در این حوزه است. زیتون به موجب مقاومت به کم‌آبی، سازگاری با خاک‌های فقیر و کم بازده و تولید محصول ارزشمند، از نظر اقتصادی حائز اهمیت بوده و به محصول ثروتمند خاک‌های فقیر مشهور است. کاشت این محصول زمینه اشتغالزایی قابل توجهی را فراهم نموده و امکان زیر کشت بردن اراضی کم بازده فقیر و شور نیز کمک مهمی به معیشت کشاورزان کرده‌است. همچنین ویژگی‌های درخت زیتون آن را نسبت به دیگر درختان برتری داده است تا جایی که علاوه بر کشت در باغات و اراضی کشاورزی در توسعه فضای سبز شهری نیز از آن استفاده می‌شود. این محصول خواص درمانی دارد و روغن و کنسرو زیتون نیز از جمله فراورده‌های ارزشمند آن می‌باشند. 

* احداث گلخانه از جمله فعالیت‌هایی است که در این شهرستان صورت گرفته‌است و همچنان قابلیت توسعه دارد. اکثر محصولاتی که در گلخانه‌های فعال این شهرستان پرورش داده می‌شوند، صیفی جاتی مانند خیار و گوجه و گل و گیاه زینتی می‌باشند. پرورش گیاهان با کیفیت بالا باید در تمام طول سال شرایط محیطی مطلوب مهیا شود و عوامل خسارت زا همچون آفات و بیماری‌ها، باد، طوفان‌های ویرانگر، سرما و یخبندان و… کنترل شوند؛ برای رعایت شرایط نام برده شده، احداث گلخانه راهکار بسیار مناسبی می‌باشد. کشاورزی در گلخانه نسبتا در فضای آزاد و در زمین با مشکلات کمتری مواجه می شوند و مهمترین نکته این است که در بازه ی زمانی کوتاه تری محصولات به زمان برداشت می رسند.

* گیلاس، زردآلو قیسی، آلبالو و آلوچه از جمله میوه‌های هسته‌داری هستند که در برخی از مناطق به میزان زیادی تولید شده و توسعه آن صرفه اقتصادی دارد. البته طبق بررسی‌های انجام شده، تولید گیلاس از مزیت بالاتری برخوردار است.

* باغات انار و انگور نیز در شهرستان وجود دارد که باتوجه به سازگاری با شرایط اقلیمی شهرستان و وجود بازار فروش مناسب قابلیت سرمایه‌گذاری بیشتر را دارد.

* پرورش گل محمدی از جمله فعالیت‌هایی است که اخیرا در این شهرستان با استقبال خوبی روبه رو شده و با توجه به بازدهی خوبی که داشته است، پتانسیل های لازم برای سرمایه گذاری را دارد. مقاومت نسبت به کم آبی، آفات و امراض از جمله ویژگی‌های این گیاه می‌باشد. گل محمدی علاوه بر خواص درمانی، دارای مزیت‌های اقتصادی فراوانی مانند ارزش صادراتی، جذب گردشگر و اشتغال زایی است. 

* طبق بررسی های صورت گرفته، توسعه و احداث باغ انجیر، توجیه اقتصادی دارد؛ زیرا محصول تولید شده در باغات از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است. نیاز آبی بسیار کم، سازگاری با محیط و استقامت در برابر گرما و خشک‌سالی از ویژگی‌های بارز گیاه انجیر محسوب می‌گردند. باتوجه به اینکه باغ‌های انجیر معمولاً در دامنه‌های شیب‌دار احداث می‌شوند، احداث چنین باغ‌هایی علاوه بر ایجاد اشتغال، پوشش گیاهی مناسب برای منطقه و بیابان‌زدایی می‌تواند به حفظ کنترل سیلاب، جلوگیری از فرسایش خاک و استفاده بهینه از آب باران کمک کند. همچنین انجیر علاوه بر تازه خوری، برای تولید میوه خشک نیز مورد استفاده قرار می گیرد و ارزش افزوده بالایی برای تولید کننده ایجاد می کند.

 زراعت

بخش زراعت در روند رشد و توسعه اقتصادی نقش‎های زیادی بر عهده دارد که تامین مواد خام و اولیه مورد نیاز صنایع بالادستی، تامین نهاده‎‌هایی مانند نیروی کار، مصرف تولیدات سایر بخش‏های صنعتی از قبیل کودها و سموم شیمیایی و ماشین‌آلات کشاورزی، ارزآوری برای کشور و تامین مالی سایر بخش‎های زیربنایی از جمله مهمترین آن‌هاست.

* زعفران از محصولات با ارزشی است که کشت آن در برخی از نقاط شهرستان انجام می‌شود و همچنان قابلیت توسعه دارد. این گیاه به آب کمی نیاز دارد و از مقاومت بالایی نسبت به سرما برخوردار است.  رنگ زیبا، عطر و طعم بسیار مطبوع زعفران باعث شده تا این محصول در صنایع غذایی پرکاربرد باشد.  کسب و کار کشت زعفران به علت خواص فراوان این گیاه اهمیت دو چندان پیدا می کند. ایران اولین کشور تولیدکننده زعفران است که حدود 90 درصد از زعفران جهان را تأمین می کند؛ البته بازار مصرف این محصول در داخل کشور نیز گسترده است.

* کلزا نوعی دانه روغنی است که در شهرستان کشت می‌شود و قابلیت توسعه آن نیز وجود دارد. از بین رفتن چرخه زندگی آفات، بیماری ها و علف های هرز( که باعث صرفه جویی در مصرف سموم می‌شود)، افزایش حاصلخیزی خاک و کاهش آلودگی های زیست محیطی از جمله مزایای قابل توجه کشت این محصول است. با توجه به اینکه زمان کشت کلزا در فصل پاییز است، نیاز گیاه به آب کم بوده و با استفاده از نزولات جوی می توان نسبت به کشت آن اقدام نمود. کلزا به عنوان یک دانه روغنی بسیار مهم در تولید محصولات حوزه صنایع غذایی و یا تولید انواع نهاده‌های خوراکی دام و طیور کاربرد دارد. روغن کلزا امروزه به دلیل سالم بودن و داشتن کمترین کلسترول و اسیدهای چرب اشباع ‌شده با استقبال خوبی مواجه شده‌است.

* کشت انواعی از گیاهان دارویی مانند پونه، آویشن، نعنا و …، به لحاظ دارا بودن شرایط جوی مناسب در شهرستان انجام شده است و همچنان امکان فعالیت بیشتر وجود دارد. خواص بی نظیر این گیاهان و نداشتن عوارض جانبی ناشی از مصرف باعث شده تا افراد زیادی به صور مختلف از آن ها استفاده کنند؛ بنابراین کشت این گیاهان را می توان یک فعالیت پر سود دانست. لازم به ذکر است که گیاهان دارویی برای کشت به مراقبت خاص و شرایط حساسی نیاز ندارند.

* گندم و جو از جمله محصولات استراتژیک شهرستان قم هستند که به دلیل سازگاری با شرایط آب و هوایی منطقه، پتانسیل افزایش را دارند. گندم در بازه زمانی حدودا هشت ماهه به ثمر داده و به مرحله سود دهی می رسد و در دو نوع بهاره و پاییزه کشت می شود که محصول دهی پاییزه آن بیشتر است. علاوه بر گندم، کاه نیز دارای مشتری خاص خود است.  بعد از برداشت محصول، زمین آن هم چراگاه گوسفندان می‌شود. تولید گندم مورد حمایت های دولت واقع شده و کود شیمیایی و بذر یارانه ای در اختیار کشاورزان قرار می گیرد؛ بنابراین با توجه به دلایل نام برده شده، کشت این محصول توجیه اقتصادی دارد. جو از گذشته در سبد تغذیه دام جایگاه ویژه‌ای داشته و به صورت دانه و علوفه سبز مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جو برای پخت غذا، تهیه نان و همچنین دارو استفاده می شود. 

* کشت برخی از گیاهان علوفه ای مانند یونجه و ذرت علوفه ای در این شهرستان انجام شده و با موفقیت همراه بوده است؛ بنابراین افزایش سطح زیر کشت آن‌ها فرصت مناسبی برای سرمایه گذاری خواهد بود. سازگاری با شرایط اقلیمی گرم و خشک و عملکرد بالا از ویژگی های ذرت علوفه‌ای می‌باشد. با کشت ذرت علوفه ای بخش از نیاز کشاورزان در زمینه تولید خوراک دام مرتفع خواهد شد. ضمن اینکه این گیاه در صنعت غذایی، شیمیایی و دارویی نیز کاربرد دارد.

* تولید یونجه به خاطر ارزش غذایی بالا و عملکرد خوب آن از اهمیت خاصی برخوردار است؛ این محصول قادر به تثبیت ازت هوا بوده و از این طریق باعث باروری خاک می شود، از طرف دیگر یونجه گیاهی چندساله است و تا چند سال می توان آن را برداشت کرد؛ بنابراین توسعه این کشت توجیه اقتصادی داشته و امکان تامین بخشی از علوفه مورد نیاز دام، فراهم می‌شود که علاوه بر ایجاد اشتغال مولد و حصول درآمد مناسب برای زارعین، در استفاده بهینه از ظرفیت های پرورش دام نیز موثر خواهد بود و نیاز شهرستان برای وارد کردن نهاده های مورد نیاز دام از سایر مناطق را برطرف خواهد کرد.

* پنبه از جمله محصولات زراعی کشت شده در مناطقی است که منابع آبی خوبی دارند؛ لذا افزایش تولید آن تنها در نقاطی که از نظر تامین آب مشکلی ندارند، امکان پذیر است. پنبه گیاهی گرمادوست است و رشد و نمو آن بستگی زیادی به دما دارد و هرگز نباید با یخبندان و سرمای شدید مواجه شود که این شرایط در شهرستان قم فراهم است. این گیاه مقاومت بالایی در اغلب خاک های زراعی همچون خاک شور دارد ولی خاک های رسوبی و جلگه ای برای این پنبه مناسبتر است. الیاف پنبه یکی از مهم‌ترین الیاف طبیعی برای تهیه نخ و پارچه محسوب می‌شود و محصولات آن علاوه بر ویژگی‌هایی چون استحکام، دوام، رنگ‌پذیری، قابلیت شستشو، اتو پذیری، قابلیت جذب گرما و تبادل هوا، موجب آرامش روحی و احساس مثبت در انسان می‌گردد.

•  شیلات

در شهرستان قم، چند استخر پرورش ماهی قزل آلا و ماهیان زینتی وجود دارد. پرورش ماهی در صورت تامین منابع آبی لازم، قابلیت توسعه دارد و علاوه بر اشتغالزایی، سوددهی خوبی را به همراه خواهد داشت.  همچنین پرورش ماهی خاویاری نیز در برخی از مناطق شهرستان انجام می‌شود و امکان فعالیت بیشتر در این زمینه وجود دارد؛ اما به دلیل استقبال کمتر در اولویت‌های آخر قرار می‌گیرد.

* ماهی قزل آلا از معروف ترین گونه‌های ماهیان سردآبی است که می تواند آهن مورد نیاز بدن انسان را تامین کند. علاوه بر این، آهن موجود در قزل آلا، جذب آهن منابع گیاهی را هم افزایش می دهد. نتیجه تحقیقات نشان می دهد امگا ۳ ماهی قزل آلا می تواند فشار خون و ضربان قلب را در بیماران صرع تنظیم کند و از تعداد تشنج های آن‌ها به طور قابل توجهی بکاهد. این نوع ماهی با توجه به قیمت و طعم مناسب، بازار مصرف خوبی دارد؛ لذا راه اندازی واحد پرورش آن، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، سوددهی خوبی را خواهد داشت.

* در سال‌های گذشته نگهداری ماهیان زینتی، چندان رایج نبود و تنها تعداد کمی از افراد در خانه‌های خود، آکواریوم  و ماهی زینتی نگهداری می‌کردند؛ اما در سال‌های اخیر، با توجه به رواج آپارتمان‌نشینی و دور افتادن انسان از طبیعت، شرایط به‌گونه‌ای تغییر پیدا کرده است که بازار ماهیان زینتی رونق گرفته و زمینه‌ ایجاد مشاغل مختلف فراهم شده است. پرورش ماهیان زینتی به آب کمی نیاز دارد و از آب‌های شهری نیز می‌توان برای تولید آنها استفاده کرد.

* پرورش ماهی خاویاری فرصت اقتصادی مناسب است و در صورتی که امکان صادرات وجود داشته باشد، سوددهی بسیاری دارد. البته در زمینه سرمایه گذاری برای پرورش این ماهی لازم است به دو نکته توجه شود. نکته اول اینکه احداث یک مزرعه پرورش ماهی خاویاری به سرمایه بسیار زیادی نیاز دارد (البته سوددهی بسیار بالایی هم دارد). نکته دوم این است که برای پرورش این ماهی و به دست آوردن محصول نهایی تقریباً 10 سال باید صبر کرد؛ البته این موضوع به نوع ماهی خاویاری بستگی دارد.

در انتهای تحلیل یک لیست مزیت‌سنجی 50 تایی در جدول زیر ارائه‌شده‌است. این جدول مشاغل فوق را در کنارهم نشان می‌دهد.

* این فایل با همکاری کمیته امداد امام خمینی (ره) تهیه و تدوین شده است.