خشکسالی؛ امنیت ملی را تهدید می کند؟!

 


علی کیانی راد؛ رئیس موسسه پژوهشهای برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی: اگر در موضوع خشکسالی، امنیت غذایی را جدی نگیریم، امنیت ملی زیر سوال خواهد رفت.

زنگ خشکسالی بار دیگر در ایران به صدا درآمده، ذخیره آب های زیرزمینی به کمترین میزان خود در چند سال اخیر رسیده است، بسیاری مناطق با تنش های آبی مواجه اند و میزان بارش ها مسئولین را نگران کرده است. در این بین نیز بسیاری کارشناسان، نگران تاثیرات کم آبی بر کشاورزی و دامداری و از آن مهمتر، امنیت غذایی هستند. دکتر علی کیانی راد؛ اقتصاددان و رئیس موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی در مصاحبه ای با سامانه میدون؛ ضمن بررسی میزان این اثرگذاری سیاست های اتخاذشده در این زمینه، تهدید امنیت ملی را موردبررسی قرار داد.

شرایط آب هایمان خیلی بهتر از سالهای قبل از دهه نود است...

وی در ابتدا، به بررسی و ارزیابی شرایط امروز کشور پرداخت و گفت: ازنظر من، شرایط آنقدر ها هم که گفته می‌شود وخیم نیست؛ ما در این سالها طرح ها و سرمایه گذاری های زیادی در زمینه افزایش بهره وری مصرف آب و مقابله با خشکسالی انجام دادیم که شرایطمان را نسبت به سالهای قبل از دهه نود، بسیار بهبود بخشیده است بنابراین من به هیچ عنوان نگران شرایط فعلی نیستم.

چه تصمیماتی خشکسالی در ایران را تشدید کرد؟

کیانی در ادامه ضمن اشاره به آیات قرآن و تاکید بر استفاده از آب در حوزه کشاورزی، به بررسی سیاست های غلطی که در رابطه با استفاده از آن پیش گرفته شده اشاره کرد و گفت:

اگر به قرآن رجوع کنیم، می بینیم که خداوند می فرماید ما آب را آفریدیم تا با آن زراعت کنید؛ بنابراین اولویت تخصیص آب باید بخش کشاورزی باشد. ازطرف دیگر، در اصل سوم  و  چهل و سوم قانون اساسی  جمهوری اسلامی ایران قید شده است که تامین امنیت غذایی و نیازهای اساسی غذایی کشور باید از طریق اتکا  به تولید داخل صورت پذیرد. علیرغم این موارد، متاسفانه ما جزو معدود کشورهایی هستیم که هنوز نتوانستیم درک کنیم زمانیکه خشکسالی و کمبود آب رخ می دهد، نباید آب مورداستفاده در بخش کشاورزی را کاهش داد، چراکه می تواند امنیت غذایی را به خطر اندازد و عواقب جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد. درحقیقت ما دچار یک انحراف سیاستگذاری شدیم و نتوانستیم در رابطه با چگونگی تخصیص آب در مواقع بحران، به درستی تصمیم گیری کنیم.  

  1. ما آب را از زیر زمین آوردیم روی زمین؛ درصورتیکه گذشتگان ما که همه کشاورز بودند و از قرار گرفتن کشور در منطقه خشک و نیمه خشک آگاهی داشتند، با استفاه از تکنولوژی هایی همچون قنات، به خوبی از آن استفاده می کردند.
  2. ما فولادسازی را در کویر مستقر کردیم؛ درصورتیکه در شمال و جنوب کشور منابع غنی از آبهای خدادادی است که با شیرین کردن آن هم می‌توان مصارف شرب را تامین کرد و مصارف صنعت را.
  3. ما آب شرب را از آب شست و شو و مورداستفاد در صنعت جدا نکردیم.
  4. ما سیاست های کشاورزی تولید، توزیع و قیمت گذاری محصولات را تبیین و اصلاح نکردیم.

موارد بالا تنها برخی از اقدامات و سیاست هایی بود که باید انجام می دادیم اما انجام ندادیم و امروز کشور به این بحران و چالش رسیده است.

کنترل خشکسالی در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی؟

رئیس موسسه پژوهشهای برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی با اشاره  به سیاست های اتخاذ شده در سنوات گذشته تاکید کرد:

سیاستگذاران کشور از سال 92 تلاش کردند با پیگیری یک سیاست مشخص در حوزه افزایش بهره وری مصرف آب در کشاورزی، شرایط را بهبود بخشند. توسعه سیستم های نوین آبیاری (در این سالها به اندازه تمام طول تاریخ کشاورزی کشور  این سیستم ها گسترش یافته است)، تشویق به کشت و تولید محصولات در فضای گلخانه ای و کنترل شده و آزادسازی زمین و آب برای تولید محصولات استراتژیک که در امنیت غذایی اهمیت زیادی دارند همچون گندم، تغییر کشت بذری به نشائی به دلیل کاهش میزان آبیاری و همچنین تغییر تاریخ کشت برخی محصولات همچون چغندر.

هرچند که علیرغم انجام تمام این اقدامات مثبت، تازمانیکه ما نتوانیم در ایران الگوی مصرف محصولات غذایی‌مان را تغییر دهیم، تنش های بیرونی همچون خشکسالی و کمبود آب ذخایر زیزمینی، برروی امنیت غذایی اثرگذار خواهند بود. الگوی مصرف غذای مردم ما بسیار آب بر است، روغن، شکر، گوشت قرمز، و.. اینها محصولاتی هستند که آب بسیار بیشتری مصرف می کنند درعین حال میزان مصرفشان در کشور بیش از میانگین جهانی و حتی کشورهای منطقه است. درصورتیکه می توان با فرهنگ سازی استفاده از اقلام جایگزین، هم مصرف آب را کاهش داد و هم محصولات با ارزش غذایی بالاتر را، وارد سبد خانوار کرد تا تامین غذا با مدیریت بهتر و کارآمدتری انجام شود.

دکتر کیانی راد: با تغییر کاربری شاهد بحرانی شدیدتراز خشکسالی خواهیم بود و موجودیت نظام زیرسوال خواهد رفت. 

دکتر کیانی در ادامه به تاثیرات خشکسالی بر دامداری نیز اشاره کرد و با تاکید بر خطرناک بودن تغییر کاربری اراضی کشاورزی اظهار داشت: 

ما برای تامین نهاده های دامی عمدتا ازطریق واردات نیاز خود را تامین می کنیم. هرچند مقصود من این نیست که کمبود آب برروی دامداری اثرگذار نیست،  اما تاثیر آن همچون کشاورزی نخواهد بود. البته که باید به این نکته بسیار مهم توجه کنیم زمانیکه که تولیدگنندگان ما متوجه کوچکترین تغییر سیاست دولت در زمینه حمایت شوند، شاهد تغییر کاربری اراضی خواهیم بود که ازنظر من بحرانی بسیار شدیدتر از خشکسالی را بوجود خواهد آورد؛ اکنون شاید بتوان با صرفه جویی و کم مصرف کردن آب، بخش کشاورزی و دامداری را سرپا نگه داشت اما زمانیکه اصل تامین غذا به خطر افتد، موجدیت نظام زیر سوال خواهد رفت.  

سهم کشاورزی هیچگاه بیش از 5 درصد نبوده است...

رئیس موسسه پژوهش های برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی در ادامه سخنان خود، گریزی هم به میزان سرمایه گذاری در بخش کشاورزی زد و تشریح کرد:

طبق آمار بانک مرکزی، از سال 1338 تاکنون، سهم سرمایه گذاری  انجام شده در حوزه کشاورزی نسبت به کل سرمایه‌گذاری انجام‌شده در همه بخش‌های اقتصادی کشور هیچگاه بیش از 5 درصد نبوده است؛ سرمایه گذاری که می توانست در زمینه ماشین آلات، تجهیزات، تکنولوژی و زیرساخت ها، اتفاقات بسیار خوبی را رقم بزند. بعنوان مثال چین آمده است و صنایعی که به انرژی و آب زیادی نیاز دارند را در کنار دریاها مستقر کرده و با پنل های خورشیدی که برروی دریا قرار داده؛ هم از انرژی آب استفاده می کند، هم آب دریا را شیرین می کند و هم بهره وری تولید را به بالاترین سطح خود رسانده است . طبیعتا چنین اقداماتی نیاز به زیرساخت و سرمایه‌گذاری دارد؛ درصورتیکه در کشور ما، این موضوع جدی گرفته نمی شود.   

کشت گلخانه ای؛ راه برون رفت از خشکسالی به شرط حمایت دولت                          

وی در همین رابطه با تاکید بر لزوم حمایت از کشاورزان برای تغییر و اصلاح الگوی کشت ادامه داد: یکی از مو‌اردی که نیاز به سرمایه گذاری و حمایت دولت دارد، کشت گلخانه ای و در محیط‌های کنترل شده است. اگر ما می خواهیم کشاورزان به سمت کشت گلخانه ای هدایت شوند، باید بتوانیم در زمینه های مالی و قانونی از آنها حمایت کنیم و با وضع سیستم های تشویقی، برای بهبود شرایط تلاش کنیم. محصولات زیادی ازجمله سبزی و صیفی و برخی میوه جات همچون توت فرنگی و موز، قابلیت کشت و تولید در گلخانه را دارند. علاوه براینکه برای احداث گلخانه محدودیت های جغرافیایی بسیار  ناچیز است و می توان آنرا به راحتی در نقاط مختلف کشور احداث کرد؛ اما همانطور که اشاره کردم، تا زمانیکه عزم جدی برای تغییر الگوی کشت در بدنه اجرایی کشور نباشد، نمی توان انتظار زیادی از کشاورزان و جامعه کشاورزی و دامداری داشت.

آقای رئیس جمهور! تکلیف خودت را روشن کن

دکتر علی کیانی راد؛ در پایان سخنان خود ضمن طرح سوالی از رئیس جمهور آینده، مهمترین برنامه هایی که باید در زمینه کشاورزی در کشور پیاده شود را تبیین کرد:

سوال من از رئیس جمهور آینده این است که تکلیف شما با نوع حمایت از تولیدکننده محصولات کشاورزی و غذایی و مصرف کننده آنها و همچین امنیت غذایی چیست؟ پاسخ آقای رئیس جمهور می تواند این باشد که مایلم از تمام این گروه ها حمایت کنم. من بعنوان یک متخصص به او می گویم که نمی توانید از همه حمایت کنید و اگر او در پاسخ از من راهکار خواست، چند مورد ذیل را ذکر می کنم:

  1. حمایت جامع، کامل و بدون چشم داشت و با هدف افزایش بهره وری به منظور افزایش کیفیت و کاهش هزینه تمام شده  برای تولیدکنندگان
  2. حمایت هدفمند از مصرف کنندگان محصولات کشاورزی و غذایی به گونه‌ای که دهک های پایین درآمدی بیشترین حمایت را دریافت نمایند.
  3. سرمایه‌گذاری در زیرساخت های لازم برای ایجاد وتوسعه  زنجیره ارزش محصولات کشاورزی و غذایی از پیش‌از مزرعه تا مصرف کننده (ازطریق شفاف سازی و ایجاد جریان آزاد اطلاعات برای تمام ذی نفعان زنجیره ارزش)

متاسفانه ما اولین کاری که در مواجهه با کم آبی و خشکسالی در کشور انجام می دهیم، متهم کردن کشاورزی به مصرف زیاد آب است، درنتیجه میزان آب تخصیص یافته را کاهش می دهیم. غلط بودن این سیاست را با مثالی برای شما توضیح می دهم؛ سه سال پیش در کالیفرنیای آمریکا بزرگترین خشکسالی صدسال اخیر اتفاق افتاد، سیاستگذاران نگذاشتند حتی یک مترمکعب از آب موردنیاز کشاورزی کم شود؛ درحالیکه آب شرب و صنعت را کاهش دادند، از آبیاری فضای سبز جلوگیری کردند و.... پایداری تولید موادغذایی، درصورت عدم توجه لازم به کشاورزی و دامداری به خطر خواهد افتاد که نتیجه آن، به خطر افتادن امنیت غذایی و نهایتا امنیت ملی خواهد بود.

نوشته شده توسط: نرگس صفوی

پست های مرتبط

نظرات (0)

ثبت نظر جدید

به «میدون» خوش اومدین!
ما در «میدون» تمام تلاش خودمون رو کردیم تا سطح درآمدی تون بالاتر بره. برای رسیدن به این هدف، کلی کار تحقیقاتی تو کل کشور انجام دادیم و با یک روش تحقیق کاملا علمی و مبتی بر واقعیت های منطقه ای مزیت های شغلی سراسر کشور رو مشخص کردیم.
شما با شرکت در «آزمون مسیریابی شغلی» می تونید شناخت بهتری از استعدادهای شغلی و کاری خودتون برسین؛ بعد از اون با مراجعه به «دوره های آموزشی» و فراگیری چهار مهارت مدیریت بازار، مدیریت مالی، مدیریت ریسک و مدیریت عملیاتی در هر کسب و کار شناخت بهتری برای تصمیم گیری ورود به اون کار و پیدا می کنید.
بخش «نیازمندی ها» به شما کمک می کنه تا ملزومات و سرمایه مورد نیازتون برای شروع یا ادامه کسب و کار رو با استفاده از ظرفیت های مردمی پیدا کنید وهمه جوره مهیا راه اندازی کسب وکارتون بشین.
یادتون باشه با استفاده از تجربیات مشاورین خبره در حوزه مورد نظرتون از طریق « کلینیک مشاوره» ریسک شکست تو کارتون و کم خواهید کرد.
«میدون» از ابتدا تا رسیدن به موفقیت، همراهتان خواهد بود.


logo-samandehi