پرورش ماهی در قفس


امروزه در بسیاری از نقاط جهان بیش از 130 گونه ماهی و حدود 12 گونه میگو درون محیط های محصور پرورش داده می شود. در كشور ایران نیز از سال 1372 پرورش ماهی در محیط های محصور به نحوی آغاز شده است.


امروزه پرورش ماهی در قفس بسیار مورد توجه محققین و پرورش دهندگان قرار گرفته است. عواملی مانند افزایش مصرف جهانی ماهی، کاهش صید ماهیان دریایی و سودآور و اقتصادی بودن باعث شده که توجه به پرورش ماهی در قفس افزایش یابد. در حال حاضر بیشتر کشاورزان خرده پای آمریکا در تلاش برای تغییر وضعیت خود از کشاورزی به پرورش ماهی در قفس می باشند. (در آبهای داخلی)
محیط های محصور به سه نوع تقسیم می شوند:
o    قفس
o    پن (سواحل محصور شده)
o    كانال های آب رسانی
این ها، بخش هایی از منابع آبی نظیر دریاچه های پشت سد، دریاچه های طبیعی و مصنوعی، آبگیرها، مرداب ها، رودخانه ها و كانال های آبرسانی هستند كه توسط تور، محصور و در آنها اقدام به پرورش ماهی می شود.
پرورش ماهی در قفس یک نوع سیستم آبزی پروری است که در آن ماهی در قفس های نصب شده در آب نگهداری می شود و در حال حاضر قفس های پرورشی بصورت گسترده ای در آب های سراسر جهان مورد استفاده قرار می گیرند.
قفس ها به اشکال و اندازه های مختلف، بسته به نیاز پرورش دهندگان ساخته و مورد استفاده قرار می گیرند. قفس را می توان بصورت آماده خریداری نمود و یا با استفاده از مواد اولیه ای که در بازار یافت می شود مانند لوله پلی اتیلنی، چوب و یا فولاد مونتاژ نمود. معمولاً قفس ها به صورت چهارچوب هایی ساخته می شوند که با تورهایی با چشمه مناسب پوشیده می شوند. چشمه های توری بایستی بصورتی باشد که جریان آب به خوبی در قفس برقرار باشد اما ماهی ها قادر به خروج از آن نباشند.  
سیستم های پرورش ماهی در قفس
1)    متراکم ونیمه متراکم
در این سیستم ها ماهی با تراکم بالا ذخیره سازی می شود و با غذای کنسانتره کارخانه ای و بصورت دستی غذادهی می شود. میزان تراکم ذخیره سازی در این روش به نوع ماهی پرورشی و همچنین شرایط آب و هوایی منطقه بستگی دارد. بعنوان مثال در جنوب آمریکا ماهی تیلاپیا با تراکم 600 تا 800 قطعه در هر مترمکعب ذخیره سازی می شود و پس از گذشت 5 ماه، ماهی هایی با متوسط وزن 250-220 گرم (200 کیلو در متر مکعب) صید می گردند.
2)روش گسترده
در این روش ماهی ها از تولیدات طبیعی آب استفاده می کنند و نیازی به غذادهی دستی نمی باشد. در کشور استرالیا از این سیستم برای پرورش ماهی های همه چیز خوار و گیاه خوار استفاده می کنند مانند کپور ماهیان یا ماهی طلایی.(Gold fish)
موفقیت پرورش ماهی در قفس به کیفیت مناسب آب موجود در اطراف قفس بستگی کامل داشته و پرورش دهنده بایستی تلاش کند تا فشارهای محیطی وارده به ماهیها را به حداقل برساند. عواملی که فشارهای محیطی بر قفس را ایجاد و تشدید می کنند می توان به:
 1)انواع آلودگی ها
2)وجود مواد مغذی فراوان در آب که افزایش بیش از حد آنها می تواند باعث شکوفایی جلبکی گردد که در مواقعی ممکن است برای پرورش خطرناک باشد.
3)وجود مواد معلق و رسوبی موجود در آب که می تواند کیفیت آب را بشدت کاهش دهد.
 4)واکنش های متقابل بین ماهیان پرورشی با جمعیت ماهی های وحشی موجود

 فشارهای محیطی را می توان به روش های زیر به حداقل رساند:
1)انتخاب سایت پرورشی مناسب.
2)با غذادهی مناسب و به موقع، به هدر ندادن غذا و پایین نگهداشتن میزان. (اف سی آر)
3)استفاده از مهارها و لنگرهای مناسب برای ثابت نگهداشتن و عدم جابجا شدن قفس.
به عقیده کارشناسان شیلات مزایای پرورش ماهی در قفس به شرح زیر است:
سهولت کار نسبت به استخر‌های خاکی و بتونی چه در احداث و چه در اجرا.
هزینه سرمایه گذاری کم‌تر و تولید بیشتر در واحد سطح.
استفاده اصولی از منابع آب‌های طبیعی و نیمه طبیعی با توان تولید پایین.
محصور کردن ماهیان در یک سطح کم و مصرف انرژی کم‌تر و تبدیل انرژی به ماده بیشتر.
امکان توسعه بیشتر و قابلیت جابجایی راحت تر.
استفاده از غذای طبیعی و زنده و در نتیجه کیفیت گوشت بالاتر.
انواع قفس:
قفس ها در مقایسه با انواع اولیه آن توسعه زیادی یافته و امروزه انواع و طرح های متنوعی از آنها وجود دارد که چهار نوع اصلی قفس عبارتند از: ثابت، شناور، قابل غوطه وری و غوطه ور  که استفاده از 2 مدل ثابت و شناور رایج تر است.
 1) قفس های ثابت: از یك كیسه توری تشكیل شده اند كه به وسیله تیرك هایی در كف دریاچه یا رودخانه در آب نگهداری می شود. این قفس ها نسبتاً ارزان و ساختن آن ها آسان است، ولی از لحاظ اندازه و شكل محدودیت دارند و فقط در محل های كم عمق با بستر مناسب مستقر می شوند.
 2)قفس های شناور: كیسه قفس های شناور توسط یك حلقه یا چارچوب شناور نگهداری می شود. كاربرد این قفس نسبت به سایر انواع قفس بیشتر است و می توان آن ها را در اشكال و اندازه های مختلف طراحی كرد.
 3)قفس های قابل غوطه وری: كیسه توری قفس قابل غوطه وری، متكی به یك چارچوب یا دكل است و می تواند در عمق های مختلف آب قرار گیرد. این مزیت باعث می شود كه در شرایط آب و هوایی بد از صدمات در امان باشد. این مدل قفس در زمان آرامش آب، در سطح آب نگه داشته می شود و هنگام بدی آب و هوا درون آب غوطه ور می گردد..
4) قفس های غوطه ور: قفس های غوطه ور ساده، معمولاً از تعدادی جعبه چوبی ساخته می شوند كه در میان آن ها شكاف هایی وجود دارد و آب از درون آن ها عبور می كند. این قفس ها توسط سنگ یا پایك به بستر آب محكم می شوند.
محل استقرار قفس
جهت انتخاب محل استقرار قفس 3 معیار اصلی وجود دارد که همواره باید مورد ملاحظه قرار گیرند:
•    بررسی مقدماتی شرایط فیزیكوشیمیایی محیط كه تعیین می كند آیا یك گونه می تواند در آن محیط به لحاظ دما، شوری، اكسیژن، جریان ها و ..… پرورش یابد یا خیر.
•    عواملی كه با موفقیت یك سیستم قفس ارتباط دارند(آب وهوا، محفوظ بودن، عمق و بستر)
•    بررسی مسائل مربوط به احداث و سود دهی مجتمع پرورشی همانند جنبه های حقوقی، دسترسی، تأسیسات محلی، امنیت و  بحث های اقتصادی و اجتماعی.

كیفیت آب محل استقرار قفس
دما، شوری، اكسیژن، گل آلودگی و آلودگی آب، پارامترهایی هستند كه قبل از نصب قفس در محل مورد نظر، باید مورد توجه قرار گیرند. هر یک از گونه های ماهی برای رشد بهتر به درجه  معینی از دما،شوری، اكسیژن و  ..... نیاز دارند.
میزان گل آلودگی كمتر از 100 میلی گرم در لیتر برای بیشتر گونه ها قابل تحمل است. البته مدت در معرض قرار گرفتن نیز مهم است.
پرورش دهندگان باید از محل هایی كه میزان گل آلودگی بالایی دارند پرهیز كنند. اصولاً رودخانه ها احتمال گل آلودگی بالایی دارند و مقدار مواد جامد معلق آنها، ممكن است به چندین هزار میلی گرم در لیتر برسد.
از نقطه نظر پرورش ماهی در قفس، یك آلوده كننده چیزی است كه به ساختمان قفس صدمه بزند،  اثرات منفی روی ماهی های درون قفس یا غذای مصرفی بگذارد، یا در بدن ماهی به مقداری جمع شود كه دیگر قابل مصرف نباشد.
در نتیجه محل استقرار قفس باید تا حد امكان دور از صنایع و نقاط پر جمعیت باشد تا خطر این آلودگی ها كاهش یابد.
شرایط محل استقرار قفس
 عمق
قفس های ثابت در مناطق كم عمق دریاچه ها و مخازن یا رودخانه ها و در عمق های كمتراز 8 متر مستقر می شوند. زیرا پیدا كردن تیرك های بلندتر كه بتواند قدرت كافی برای نگه داشتن قفس ها را در عمق بیشتر را داشته باشد مشكل است.
عمق آب برای قفس های شناور چندان مهم نیست، اما با افزایش عمق، هزینه ها و مشكلات مهار كردن بالا می رود. برای اكثر انواع پرورش در قفس، قفس ها باید در عمق كافی مستقر شوند تا تبادل آب حداکثر باشد و در عین حال كف قفس به اندازه كافی با بستر فاصله داشته باشد.
در اثر رسوب مواد زاید در زیر قفس و كیفیت آب، اطراف قفس نامساعد می شود، بنابراین بهتر است ماهی های درون قفس را 4 الی 5 متر بالاتر از رسوبات نگهداری كرد.
عمق مناسب را می توان با ابزارهایی ساده مثل نخ و شاقول یا پیچیده مثل اكوساندرد به سرعت تعیین كرد.
قفس های شناور این مزیت را دارند كه می توان آنها را به آبهای عمیق تر منتقل كرد.
 بستر
وضعیت بستر، روی انتخاب طرح قفس تأثیر می گذارد. درآب های شیرین، فرو كردن پایه های قفس ثابت مشكل است و از قفس های شناور استفاده می شود.
جریان آب
تبادل خوب آب هم از لحاظ تأمین اكسیژن و هم از لحاظ برطرف كردن مواد زائد حاصل از سوخت و ساز، اهمیت دارد.
سرعت آب بین 1/0 تا 5/0 متر در ثانیه مناسب است و سرعت های متوسط بین 2/0 تا 3/0 نیز نتایج رضایت بخشی را  نشان داده اند. با افزایش سرعت جریان آب، هزینه های مهار و ساختمان قفس افزایش می یابد.
مواد مناسب ساخت قفس
مواد مناسب برای ساخت كیسه قفس باید دارای شرایط ذیل باشند:
*  قوی
* سبك
* مقاوم در برابر پوسیدگی، ساییدگی و هوازدگی
* مقاوم در برابر مواد چسبیده به تور
* راحتی كار و قابل تعمیر بودن
* خاصیت كشیدگی زیاد
*  بافت صاف و غیر خشن برای ماهی
*  ارزان
كه ماده تمام كیفیت های ذكر شده را ندارد، اما بی شك بعضی مواد برای برخی گونه ها، محل ها و هدف ها مناسب ترهستند.
عموماً كیسه قفس را از توری های قابل انعطاف كتابی یا نایلونی می دوزند. همچنین از شبكه های توری غیر قابل انعطاف، از مواد مختلف و به اشكال مختلف برای مكان و هدف های مختلف استفاده می شود.
تور مناسب قفس باید مقداری سنگین تر از آب باشد تا به راحتی از حلقه شناور آویزان شود و به قدركافی محكم باشد و توانایی تحمل وزن مقداری ماهی را در هنگام بالا كشیدن تور در زمان صید داشته باشد.
جنبه های پرورش در قفس
از قفس می توان در پرورش متراكم، نیمه متراكم و گسترده استفاده كرد. در پرورش گسترده، ماهی ها متكی به غذاهای طبیعی و قابل دسترس آبی هستند ولی در روش های متراكم و نیمه متراكم غذای دستی كاربرد دارد.
در پرورش گسترده و نیمه متراكم در قفس، از گونه ماهی های علف خوار و همه چیزخوار و در پرورش متراكم از گونه های گوشت خوار استفاده می شود. بیش از 130 گونه ماهی و 12 گونه میگو، خرچنگ دریایی و خرچنگ معمولی در قفس پرورش داده می شوند.
گونه انتخابی پرورش تجاری در ایران، ماهی قزل آلای رنگین كمان است. ماهی قزل آلا به راحتی به غذای دستی عادت كرده و ارزش اقتصادی بالایی دارد و همچنین تهیه بچه ماهی به مقدار مورد  نیاز به راحتی امكان پذیر است.
دوره پرورش
در كشور ما با توجه به دمای آب، پرورش دهندگان ماهی در قفس بین 4 تا 8 ماه فرصت دارند تا ماهیان مزارع خود را به وزن بازار برسانند.
حمل و نقل و رهاسازی ماهی در قفس
24 تا 48 ساعت قبل از حمل و نقل بچه ماهی ها، غذادهی قطع می شود و با وسیله مناسبی بچه ماهی ها به محل استقرار قفس منتقل می شوند. پس از رسیدن وسیله حمل و نقل، قفس را به كنار ساحل نزدیك كرده و ماهی ها را توسط لوله های پلاستیكی یا برزنتی به داخل قفس تخلیه می كنند یا اینكه ماهی ها را توسط قایق به محل مورد نظر می برند.
پیش از رهاسازی، باید دمای آب ماهی با دمای محیط جدید تقریباً برابر باشد. بلافاصله پس از انتقال ماهی در قفس، نباید به آن ها غذا داد.
بر مبنای تولید نهایی هر قفس و محاسبه تعداد تلفات، ماهی ها را در قفس رهاسازی می كنند.
غذادهی در قفس
از غذادهی در هنگام سرما یا گرمای شدید و هنگام طوفان خودداری شود، زیرا ماهی ها در این مواقع اشتهای مناسبی ندارند. ماهی های قفس را بایستی، به زمان های مشخص غذادهی عادت داد. با توجه به طول و وزن متوسط هر ماهی، غذا با سایز مشخصی استفاده می شود. از دادن غذا در مواقع تاریكی یا كدورت آب باید خودداری شود.
صید ماهیان در قفس
صید ماهی های قفس، براساس چرخه تولید، یا به صورت یك جا یا به صورت مرحله ای انجام می شود. اگر ماهی ها در زمان رهاسازی یك وزن باشند، یك جا برداشت و به بازار ارسال می شوند، اما اگر ماهی ها در هنگام رها سازی اختلاف وزن داشته باشند یا در دوره های مختلف رها سازی شده باشند و در دوره های مختلف به وزن بازاری برسند، مرحله ای صید می شوند. 24 ساعت قبل از صید، غذادهی قطع می شود.

نظرات (0)

ثبت نظر جدید

به «میدون» خوش اومدین!
ما در «میدون» تمام تلاش خودمون رو کردیم تا سطح درآمدی تون بالاتر بره. برای رسیدن به این هدف، کلی کار تحقیقاتی تو کل کشور انجام دادیم و با یک روش تحقیق کاملا علمی و مبتی بر واقعیت های منطقه ای مزیت های شغلی سراسر کشور رو مشخص کردیم.
شما با شرکت در «آزمون مسیریابی شغلی» می تونید شناخت بهتری از استعدادهای شغلی و کاری خودتون برسین؛ بعد از اون با مراجعه به «دوره های آموزشی» و فراگیری چهار مهارت مدیریت بازار، مدیریت مالی، مدیریت ریسک و مدیریت عملیاتی در هر کسب و کار شناخت بهتری برای تصمیم گیری ورود به اون کار و پیدا می کنید.
بخش «نیازمندی ها» به شما کمک می کنه تا ملزومات و سرمایه مورد نیازتون برای شروع یا ادامه کسب و کار رو با استفاده از ظرفیت های مردمی پیدا کنید وهمه جوره مهیا راه اندازی کسب وکارتون بشین.
یادتون باشه با استفاده از تجربیات مشاورین خبره در حوزه مورد نظرتون از طریق « کلینیک مشاوره» ریسک شکست تو کارتون و کم خواهید کرد.
«میدون» از ابتدا تا رسیدن به موفقیت، همراهتان خواهد بود.


logo-samandehi