میدون - آذربایجان شرقی

آذربایجان شرقی

آذربایجان شرقی با وسعت 4۱۶۲۵۴ کیلومتر مربع در گوشه شمال غربی فلات ایران از طریق رود ارس در شمال با جمهوری اذربایجان و ارمنستان و ایالت خودمختار نخجوان هم مرز و حدود 2/8 از مساحت کل ایران را به خود اختصاص داده است.  استان آذربایجان شرقی از لحاظ برخورداری ازموقعیت ویژه جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیرجاده ابریشم (چهارراه تجارتی شرق وغرب و آسیاي میانه) و هم جواربودن با کشورهای خارجی از مزایای متعددی همچون دسترسی آسان به کشورهای همسایه برخوردار است. برخورداری از منابع طبیعی، اقلیم مستعد و خاك حاصلخیز برای تولید محصولات زراعی و باغی و جاری بودن رودخانه های دائمی و پر آب ارس، قزل اوزن و آجی چای در داخل حوضه های آبریز استان از دیگر ویژگی های استان است. این استان در بخش قالی بافی، صنایع چرم و کفش در کشور پیشرو است و طبیعت منحصر به فرد و وجود جنگل‌های ارسباران و نیز وجود جاذبه های تاریخی بخشی از مزیت های استان است.

بر اساس سرشماری سال 1395 جمعیت استان آذربایجان شرقی 3909652 نفراست و در رتبۀ ششم استان‌ها از لحاظ جمعیت قرار دارد. آذربایجان شرقی با رشد جمعیت 0/97 در مقایسه با رشد متوسط جمعیت کشوری 1/24  دارای نرخ رشد جمعیت کمتر از متوسط کشوری بوده است. همچنین استان آذربایجان شرقی دارای 1,187,311 نفر شاغل و 144,396نفر بیکار (سال 1395) است، نرخ مشارکت اقتصادی استان 41 درصد است که با داشتن رتبه 4 از استان‌ها با مشارکت بالای اقتصادی  محسوب میشود.

بــدون تردیــد توپوگرافی و ناهمواری‌ها در اســتان است که ، از نظــر ویژگــی هــای حرارتــی، ســرد بــودن و میزان بارش وضعیت نامتناوب با اختلاف زیاد دما را ایجاد کرده است. همچنین این استان از نظر زیرساخت‌های عمومی به ویژه راه‌های ارتباطی، راه آهن، فرودگاه، گمرك و... از وضعیت مناسبی برخوردار است و از این نظر مانعی برای توسعه وجود ندارد.

مزیت های منطقه

تحلیل آمایش استان آذربایجان شرقی

به دلیل تمرکز صنایع استان در شهرستان تبریز و شهرستان‌های اسکو و آذرشهر، اغلب فرصت‌های شغلی بخش خدمات و صنعت در این منطقه شکل گرفته است. البته در سال‌های اخیر با توجه به رشد منطقه آزاد ارس، فعالیت های خدماتی در این منطقه رشد داشته است. همچنین به علت تمرکز صنعت، خدمات و امکانات رفاهی در مرکز استان شاهد سیل مهاجران در دهه گذشته می باشیم. روند مهاجرت باعث ایجاد معضل بزرگ حاشیه نشینی در کلان شهر تبریز شده و جریان اصلی مهاجرتی در استان به سمت منطقه صنعتی-خدماتی تبریز-اسکو- آذرشهر است. با بررسی های میدانی و تحلیل روند مهاجرت داخل استان بیشترین جذب مهاجر را کلانشهر تبریز داشته که 60 درصد این حاشیه نشینی در ضلع جنوبی اتوبان پاسداران و بقیه در مناطق حاشیه جنوبی تبریز به صورت پراکنده قرار دارد. بنا بر تحلیل‌های مبتنی بر دینامیک اشتغال استان، شاهد توسعه شهرنشینی و تغییر ترکیب جمعیت شهر به روستا می باشیم که منجر به توسعه منطقه‌ای مرکز پیرامون شده است. به همین دلیل می توان اقتصاد شکل گرفته در استان را به دو منطقه کسب وکاری تقسیم کرد:

منطقه اول ابرشهر تبریز (شامل: شهرستانهای تبریز، اسکو، آذرشهر) که فعالیت آن در حوزه صنعت، صنایع دستی (دست بافته ها) خدمات بازرگانی و گردشگری است و بیش از نیمی از اشتغال استان را به خود اختصاص داده و منطقه دوم شهرستان‌های اقماری استان که تمامی ارتباطات اصلی را با مرکز استان دارند و فعالیت در حوزه محصولات باغی و زراعی، صنایع دستی(فرش دستباف و ورنی و...) به عنوان صنعت مکمل کشاورزی، معدن و خدمات (مزیت منطقه آزاد تجاری صنعتی ارس) در آنها بیشتر انجام می شود.

اشتغال بخش صنعت استان  39/7درصد
اشتغال بخش خدمات استان 40/1  درصد
اشتغال بخش کشاورزي استان 20/1درصد

  • کشاورزی

استان آذربایجان شرقی با دارا بودن ۴۱۴ هزار هکتار اراضی آبی و ۸۰۷ هزار هکتار اراضی دیمی، جزء استان‌های برتر در تولیدات کشاورزی و دامی می‌باشد. این استان با دارا بودن شرایط اقلیمی متنوع و قابلیت‌های بالقوه منابع طبیعی و منابع انسانی تجهیز شده، می تواند به عنوان یکی از استان‌های مهم کشور در زمینه تولید محصولات کشاورزی، دامی و پروتئینی محسوب شود. (زیربخش جنگل داری و ماهی گیری در استان فاقد مزیت نسبی بوده است). بحران خشکسالی و کمبود منابع آبی، برخی از مزیتهای کشاورزی استان را از بین برده است و در حال حاضر تولید محصولات زراعی- باغی در حال جایگزینی با کشاورزی گلخانهای و صنایع تبدیلی هستند. شاخصترین رتبه استان در بخش تولید محصولات زراعی- باغی به ترتیب زیر است: رتبه های اول تولید پیاز - زرد آلو -یونجه کشور و رتبه دوم تولید سیب درختی- بادام - عسل در کشور و رتبه سوم تولید تخم مرغ، رتبه چهارم از نظر سطح کشاورزی و رتبه پنجم از نظر سطح باغات در کشور را به خود اختصاص داده است. مزیت های استان در بخش کشاورزی به شرح زیر است:

  1. جاری بودن رودخانه های دائمی و پر آب ارس، قزل اوزن و آجی چای در داخل حوضه های آبریز استان
  2. وجود ۴۵۰ گونه گیاه دارویی مثل گیاهانی از نوع خاص همچون بابونه، مرزه، پونه، آویشن، کاکوتی، مریم گلی، خار مریم
  3. وجود 3 هزار هکتار زمین زیر کشت کلزا
  4. وجود رودخانه ارس و سد خداآفرین مزیت نسبی برای کشت محصولات استراتژیک همچون گندم و جو
  5. مزیت تولید محصولات باغی از جمله انگور، زردآلو، سیب درختی، سیب زمینی، گردو، بادام،گلابی
  6. تولید گیاهان دارویی، گل‌های تزئينی ، تولید محصولات باغی و کنسانتره میوه
  7. مزیت  استقرار صنایع تبدیلی کشاورزی و توسعه آجیل و خشکبار
  8. مزیت توان تولید در محصولات زراعی پیاز، سماق طبیعی، زالزالک، سنجد در مقایسه با سایر محصولات بر اساس شاخص RCA
  • صنعت

آذربایجان شرقی یكي از قطب‌های صنعتی كشور، به لحاظ تمركز صنايع سنگين توليدكننده ماشين‌آلات و تجهيزات است و  حدود 7600 واحد صنعتی تولیدی كوچك و بزرگ با حدود 600 هزار نفر مشغول به فعالیت است که عمده واحدهای صنعتی آنها شامل صنایع غذایی، دارویی و بهداشتی؛ صنایع نساجی و چرم؛ صنایع شیمیایی و سلولزی؛ صنایع کانی غیرفلزی؛ صنایع سنگین تولیدکننده ماشین‌آلات و تجهیزات و قطعه‌سازی؛ صنایع خودرو، نیرو محرکه و ریخته‌گری و صنایع بالادست نفت، فولاد و پتروشیمی می‌باشند. در معادن استان  نیز بیش از ۸ ميليارد تن ذخيره معدنی شناسايی شده است . با دارا بودن 625 معدن دارای رتبه سوم در کشور است. این استان دارای ذخایر منحصربفردی از قبیل مس،نفلین‌سینیت، کائولن، پرلیت، دیاتومیت و ... می‌باشد. از جمله عناوین مهم جهانی مأخوذه این استان می‌توان به اخذ برند جهانی در فرش دستباف هریس و اخذ عنوان جهانی تبریز به عنوان شهر جهانی فرش دستباف اشاره کرد. این استان یکی از بزرگ‌ترین پایگاه‌های تخلیه و بارگیری کالاهای صادراتی در کشور محسوب می‌شود. مزیت های استان در بخش صنعت به شرح زیر است:

  1. مزیت نسبی حوزه صنایع دستی(دست بافته‌ها) با محوریت شهر تبریز
  2. وجود معادن کانسار مس سونگون به عنوان بزرگ‌ترین اندیس‌های مس ایران و جهان (در شمال ورزقان بیش از 30 اندیس معدنی وجود دارد که بزرگترین انديس مس در شمال‌غرب ايران است. اين کانسار يکی از بزرگترين کانسارهای مس دنيا بوده و قابل مقايسه با معادن دنیا مانند بينگهام در آمريکا، چوکی کوماتا در شيلی است)
  3. وجود صنایع بالادست از جمله مجتمع عظیم پتروشیمی تبریز و فولاد
  4. مزیت تمرکز صنعت فرش دستبافت در استان
  5. مزیت  تمركز صنایع سنگین تولیدكننده ماشین آلات و تجهیزات صنایع داروئی، غذایی نساجی و... به عنوان یکی از قطب های صنعتی کشور
  6. مزیت نسبی ایجاد صنایع وابسته به کانی های فلزی و غیر فلزی
  7. مزیت نسبی در ایجاد واحد های صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی مرتبط با محصول باغی همچون مربّا،کمپوت،مارمالاد
  8. مزیت نسبی در تولید چرم و کفش.
  9. وجود فرصت ایجاد واحدهای صنایع تبدیلی وابسته به دامداری و دامپروری در دشت های کوهپایه‌ای استان.
  • خدمات

این استان دارای ۱۸۰۰  اثر ثبت ملی و دو اثر ثبت جهانی (بازار سنتی تبریز، بزرگ‌ترین سازه آجری جهان با ۲۷ هکتار وسعت و کلیساهای آذربایجان)، ۹ اثر صنایع‌دستی دارای مهر اصالت یونسکو، ۳۵ اثر دارای نشان برتر و ۸۰ رشته صنایع‌دستی فعال می‌باشد.در بحث خدمات تجاری بازرگانی نیز این استان به عنوان یکی از سرآمدان می‌تواند ایفای نقش کند. خدمات مرزی وبازگانی با کشور آذربایجان و ارمنستان که این مزیت، فرصت بسیار مناسبی را جهت ایجاد بازارچه‌‌های مرزی و فروش محصولات فراهم می‌کند؛ همچنین، در صورت قرار داشتن منطقه جزو مناطق آزاد اقتصادی، از معافیت‌های مالیاتی نیز برخوردار خواهد بود. مزیت‌های استان در بخش خدمات به شرح زیر است:

  1. مزیت نسبی در فعالیت‌های مرتبط با گردشگری و هتلداری در کنار منابع طبیعی همچون آبشار زیبای آسیاب خرابه، تالاب قوری گل و اماکن باستانی چون قلعه بابک اشاره نمود
  2. برخورداری از سیلوها، انبارها و سردخانه‌های مناسب.
  3. مزیت دارا بودن بازار وسیع به عنوان تامین کننده اقلام مورد نیاز بازار در استان‌های اردبیل، زنجان، کردستان، آذربایجان غربی و خود استان.
  4. مزیت ویژه جغرافیائی به عنوان چهارراه ارتباطی ایران و اروپا، طرح وجود راه آهن جلفا و برخورداری از جاده های ترانزیتی
  5. وجود مبادی ورودی و خروجی در منطقه مرزی جلفا و نوردوز ، گمرکات سهلان ، تبریز و جلفا با ظرفیت‌های بالای حدود 40 هزار تن جهت ذخیره و انبار کالا، وجود منطقه آزاد تجاری _ صنعتی ارس در جلفا با سابقه ی یکصد ساله در ترانزیت کالا و فاصله 137 کیلومتری با کلان شهر تبریز
  6. وجود بازارچه مرزی نوردوز و جلفا
  7. وجود نمايشگاه بين‌المللی تبريز.
  8. وجود مسیر زمینی تبریز به اردبیل (تبریز-بستان آباد-اردبیل) که مسیر ارتباطی با شمال کشور و بندر آستارا ست و دارای مزیت گردشگری ست
  9. مزیت امكان برقراری پروازهای مستقيم بين تبريز ـ اروپا و تبريز ـ تركيه و ...
  10. مزیت توان توسعه صنعت توریسم با توجه به طبیعت بدیع، زیبا و پیشینه فرهنگی و ابنیه تاریخی با ثبت دو اثر جهانی در یونسکو و انتخاب تبریز به عنوان پایتخت گردشگری کشور‌های اسلامی در سال 2018
  11. ظرفیت ایجاد خط آهن در مسیر جلفا – اصلاندوز – پارس آباد به طول 242 کیلومتر و تجهیز آن به سیستم حمل و نقل ریلی در خاک ایران و سپس اتصال آن به خط آهن جمهوری آذربایجان در نقطه مرزی مشترک (طرح پیشنهادی)
  12. ظرفیت احداث شهر فرودگاهی با استانداردهای بین المللی در منطقه ارس و در مسیر جلفا-ایواوغلی (طرح پیشنهادی)

اولویت سرمایه‌گذاری صنعتی در بخش صنایع کوچک تبدیلی در استان 

1- تولید انواع فرآورده‌های لبنی نوین یا بسته بندی های جدید با نگاه صادراتی 

2- تولید انواع پنیر

3- تولید پودرکشک وکشک پاستوریزه

4- تولید محصولات متنوع برپایه عسل و بسته بندی‌های متنوع

5- بسته‌بندی تخم مرغ

6- قطعه‌بندی ،بسته بندی ،فرآوری وانجماد گوشت قرمز ومرغ

7- ایجاد واحدهای کشتارگاه صنعتی دام و صنایع جانبی درمناطق مستعد

8- محصولات گوشتی آماده طبخ برای انسان

9 - عمل آوری و بسته‌بندی و انجماد ماهی و میگو

10- پودر هسته میوه جات جهت خوراک دام

11- تولیدانواع پکتین

12- بسته‌بندی و فرآوری انواع میوه جات ( پوره سیب ، اسلایس میوه‌جات ، فرآوری هویج ،انگور و زغال اخته و...)

13- فرآوری وبسته‌بندی انواع خشکبار( آجیل و میوه خشک)

14 –  تولید لپه و بسته بندی حبوبات

15 – فرآوری جو

16-احداث انبارسرد پیاز و سیب زمینی و سیلوی غلات

17-درجه بندی و بسته بندی و فرآوری پیاز و سیب زمینی

18-تولید عصاره مالت و فرآورده‌های آن

19-عصاره ، عرقیات و اسانس خوراکی گیاهان

20-تولید نوشابه برپایه عرقیات

21-فرآوری و بسته بندی گیاهان داروئی    

22 - درجه بندی و بسته بندی وفرآوری انواع سبزیجات ، صیفی و میوه‌جات ( کنسرو حبوبات و سبزیجات، شوریجات-ترشیجات و مرباجات )

23-لسیتین  و سایر فرآورده‌ها از  سویا

24- احداث سردخانه کنترل اتمسفریک C.A و زیر صفر

25-فرآوری زائدات محصولات کشاورزی ( نظیر طبق گل آفتابگردان-خوشه انگور و ...)

26-دمنوش های میوه ای و گیاهی

27- تولید روغن‌دانه انگور

28-ایجاد واحدهای تحقیق وتوسعه در صنایع مربوط به کشاورزی(نظیر گوشت-میوه جات-سبزیجات )

29- در خصوص کود زیستی ( بیولوژیک ) استعلام و هماهنگی با دفتر امور صنایع کشاورزی ضروری می باشد.

30- در خصوص کودهای آلی ( بجز ورمی کمپوست )بر اساس نیاز استان و با در نظر گرفتن واحدهای در دست احداث و میزان مواد اولیه در استان جزء اولویت‌ها است.

31- طرح‌های صنایع تبدیلی در مناطق ویژه اقتصادی با تاکید بر صادرات ( در صورت فعال بودن منطقه ویژه جلفا ، کلیبر و خداآفرین)

32- طرح‌های صنایع تبدیلی در شهرستان‌هایی که بیش از 60% پیشرفت فیزیکی دارند.

33- توسعه و تکمیل زنجیره‌های تولید صنعت طیور با هماهنگی کارگروه زنجیره مذکور

امکانات زیر بنایی استان

  1. وجود دو نيروگاه برق حرارتی و گازی در استان و شبكه‌های وسيع توزيع و انتقال برق.
  2. وجود پالايشگاه تبريز و شبكه‌های انتقال نفت و گاز طبيعی.
  3. برخورداری از شبكه‌های وسيع حمل و نقل جاده‌ای، راه آهن، فرودگاه‌های بين‌المللی تبريز و مراغه.
  4. وجود بازارچه‌های مرزی مشترك با كشور‌های آذربايجان و ارمنستان.
  5. وجود دانشگاه‌ها و مراكز آموزش فنی و حرفه‌ای و مؤسسات تحقيقاتی صنعتی، تأمين كننده نيروی انسانی ماهر و متخصص در استان.
  6. وجود گمركات متعدد در داخل محدوده و نوار مرزی شمال استان.
  7. برخورداري از سيلوها، انبارها و سردخانه‌های مناسب.
  8. فرودگاه بین‌المللی شهید مدنی تبریز ، بزرگترین فرودگاه ناحیهٔ شمال غرب ایران است که به جهت واقع شدن در مرز و کریدور هوایی ایران به اروپا و آسیای میانه از اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین فرودگاه سهند مراغه با مساحت 42 هکتار در جنوب استان.
  9. منطقه آزاد ارس با ظرفیت افزایش میزان واردات كالای وارده به مناطق تا سقف 3،000،000،000 دلار، در 3 بخش منفصل نیز قسمتی از شهرستان كليبر به وسعت 24 هزار هكتار (موسوم به قلی بيگ لو) و اراضی اطراف سد خدآفرين به وسعت 6100 هكتار و محدوده گمرك نوردوز ( مرز ایران با ارمنستان) به وسعت 240 هكتار جمعاً به وسعت 51000 هكتار
  10. وجود 33 شهرك صنعتی و تخصصی و 14 ناحیه صنعتی

آمارنامه کشاورزی

برآورد سطح، ميزان توليد و عملكرد در هكتار محصولات زراعی استان آذربايجان شرقی در سال زراعی 94و93

                                                          میزان تولید «واحد: هکتار تن-کیلوگرم»                               

نوع محصول ابی دیم جمع
گندم 315997 459003 775000
جو 79684 75724 155408
شلتوک 15713 0 15713
ذرت دانه‌اى 2758 0 2758
نخود 967 20133 21100
لوبيا 8521 0 8521
عدس 164 14026 14190
پنبه 3511 0 3511
چغندر قند 6500 0 6500
كنجد 243 0 243
گلرنگ 0 18 18
كلزا 2756 0 2756
ساير دانه‌هاى روغنى 0 16 16
سيب زمينى 341816 0 341816
پياز 146394 0 146394
گوجه فرنگى 20140 0 20140
ساير سبزيجات 121379 0 121379
خربزه 8794 0 8794
هندوانه 39,982 8,908 48,890
خيار 35,027 0 35,027
ساير محصولات جاليزى 1,292 0 1,292
يونجه 667,114 57,576 724,690
شبدر 1,348 0 1,348
ذرت علوفه‌اى 58,413 0 58,413
ساير محصولات علوفه‌اى 81,289 203 81,492

 

ميزان توليد فرآورده‌های پروتئينی استان آذربايجان شرقی طی سال های مختلف

سال ميزان توليدگوشت قرمز ميزان توليد شير ميزان توليدگوشت مرغ ميزان توليد تخم مرغ ميزان توليد عسل
78 39,07 375 32 73,5 5,26
83 48,87 346,32 52,1 90,55 4,06
88 46,18 471,53 70,04 82,41 7,5
92 49,64 524,7 83,1 84,72 13,4

 


نیازمندی های موجود در آذربایجان شرقی